SachQuy.comSách Quý
Chơi sách cũ, sách hiếm

Sách có chữ ký tác giả và lời đề tặng: giữ thế nào, nhìn ra sao cho đúng

Chữ ký tác giả, lời đề tặng tay, ghi chú của chủ cũ làm mỗi cuốn sách cũ thành một bản riêng. Cách phân biệt từng loại, nhìn chữ ký cho tỉnh, và giữ mực khỏi phai.

Low angle view of a collector's glass-door cabinet, a grey-haired man in an ash grey cardigan taking out a thin book, plain unmarked spines, evening lamp light

Một cuốn sách có chữ ký hay lời đề tặng tay của chính tác giả là bản riêng, khác mọi bản cùng lần in; nhưng phần lớn chữ ký gặp ở chợ sách cũ là của chủ cũ hay người tặng sách, và chữ ký tác giả thì cần nhìn kỹ trước khi tin. Giữ những cuốn này chủ yếu là giữ mực: tránh nắng, tránh ẩm, không dán, không tẩy, không đè vật nặng lên trang có chữ.

Với người mê sách, dòng chữ tay ở trang đầu là thứ làm cuốn sách có hồn: một lời tặng sinh nhật mấy chục năm trước, tên một học trò viết nắn nót, một câu đề tặng của tác giả cho bạn văn. Bài dưới đây phân loại những dấu tay hay gặp, chỉ cách nhìn chữ ký cho tỉnh táo, và cách giữ để mực không phai.

Những loại chữ tay hay gặp trên sách cũ

Không phải dòng chữ tay nào cũng giống nhau. Phân loại cho đúng giúp bạn biết mình đang cầm cái gì:

LoạiThường trông thế nàoÝ nghĩa với người chơi sách
Tên chủ sáchTên, đôi khi kèm ngày, viết ở trang đầu hoặc mặt trong bìaCho biết cuốn sách từng thuộc về ai; thường gặp, ít khi làm sách khác biệt
Lời tặng giữa người thường"Tặng em nhân ngày…", ký tên người tặngCâu chuyện riêng của một gia đình; quý với người thân, bình thường với người ngoài
Chữ ký trơn của tác giảChỉ chữ ký, có khi kèm ngày, ở trang tên sáchLàm bản đó khác biệt nếu chắc là thật
Lời đề tặng của tác giảLời gửi cho một người có tên, kèm chữ ký tác giảBản riêng nhất; càng rõ người được tặng là ai càng có câu chuyện
Ghi chú bên lềGạch chân, chữ nhỏ bên lề, dấu hỏiTuỳ người ghi; ghi chú của người có tiếng thì đáng giữ, của học trò thì thường làm sách kém sạch
Dấu tủ sáchCon dấu tròn hay vuông, nhãn dán nhỏ của một tủ sách gia đìnhKể chuyện cuốn sách đã đi qua những nhà nào

Hai loại đầu là loại gặp nhiều nhất ở chợ sách cũ, và cũng là loại người mới hay nhầm thành chữ ký tác giả. Đọc kỹ tên ký là ai trước khi vui mừng.

Nhìn chữ ký tác giả cho tỉnh táo

Chữ ký là thứ dễ bắt chước nhất trên một cuốn sách. Một người viết tay khéo có thể chép lại chữ ký của tác giả chỉ sau vài lần tập. Vì vậy người chơi sách lâu năm không tin chữ ký đứng một mình; họ nhìn cả bối cảnh: chữ ký nằm ở đâu, mực gì, viết cùng lúc với lời đề tặng không, người được tặng là ai.

Một lời đề tặng có tên người nhận cụ thể, giọng văn tự nhiên, nét chữ liền mạch từ lời tặng tới chữ ký, thường đáng tin hơn một chữ ký trơn ở giữa trang. Mực cũng kể chuyện: mực bút máy ngấm vào thớ giấy, viền nét hơi loang; mực bút bi đời sau nằm trên mặt giấy, có khi để lại rãnh. Nếu một cuốn sách đời rất cũ mà chữ ký lại bằng loại bút mới, đó là dấu cần nghĩ lại.

Nếu đã có sẵn một vài bản có chữ ký chắc chắn của cùng tác giả, đặt cạnh nhau mà so: độ nghiêng, cách viết chữ hoa, chỗ nhấc bút. Không có bản đối chiếu thì cách đúng là ghi trong sổ "có chữ ký, chưa xác minh", rồi hỏi những người đã sưu tầm cùng tác giả. Đừng mua một cuốn chỉ vì chữ ký nếu bạn không thích chính cuốn sách; nếu chữ ký sai, bạn vẫn còn lại một cuốn sách mình muốn đọc.

Dấu tủ sách và nhãn sách của gia đình xưa

Ngoài chữ ký, sách cũ hay mang dấu của những tủ sách gia đình: một con dấu tròn nhỏ in tên chủ nhà, một mẩu nhãn dán ở mặt trong bìa có hình vẽ và tên người giữ sách, có khi chỉ là một ký hiệu riêng đóng ở góc trang. Người chơi sách gọi chung là dấu tủ sách. Mỗi dấu là một trạm dừng của cuốn sách trên đường đi từ nhà này sang nhà khác.

Dấu tủ sách ít khi làm cuốn sách đặc biệt theo kiểu chữ ký tác giả, nhưng nó kể chuyện. Khi gặp nhiều cuốn cùng một dấu ở cùng một sạp, rất có thể cả tủ sách của một gia đình vừa được thanh lý. Hỏi người bán một câu nhẹ: "Mấy cuốn có dấu này anh lấy cùng một nhà phải không?" Nếu đúng, những cuốn còn lại cùng dấu đáng để lật xem, vì người chủ cũ thường có gu đọc nhất quán.

Đừng cạo, đừng bóc nhãn tủ sách cũ để thay bằng nhãn của mình. Nếu muốn đánh dấu sách là của nhà mình, đóng hoặc dán ở chỗ khác, nhỏ gọn, để cả hai dấu cùng nằm đó. Một cuốn sách đi qua ba nhà và giữ đủ ba dấu là một cuốn sách có lý lịch rõ ràng.

Giữ cho mực khỏi phai, giấy khỏi hư ở trang có chữ

Tránh nắng và đèn gắt. Mực tím, mực xanh của bút máy đời cũ phai nhanh dưới ánh sáng. Sách có chữ ký đừng dựng ở ngăn sát cửa sổ, đừng mở trang ký ra trưng trên bàn nhiều ngày.

Tránh ẩm. Hơi ẩm làm mực loang, nhất là mực nước. Mùa nồm, những cuốn này nên ở ngăn khô nhất của tủ, có gói hút ẩm, và thỉnh thoảng mở tủ cho thoáng vào ngày khô.

Lót một tờ giấy trắng mỏng. Đặt một tờ giấy trắng không axit giữa trang có chữ và trang đối diện để mực không in ngược sang. Tờ giấy lót này đặc biệt cần với chữ viết bằng mực đậm.

Không dán, không vá, không tẩy. Đừng dán băng keo lên trang có chữ ký dù rách, đừng dùng tẩy cao su chà gần nét mực. Trang có chữ ký bị rách thì để người làm nghề phục chế xử lý.

Không đè vật nặng lên trang mở. Mở trang ký ra chụp ảnh thì chụp nhanh, mở vừa đủ, không đè sách khác lên để giữ phẳng. Gáy bị ép lâu sẽ gãy đúng chỗ trang có chữ.

Mua sách cũ có tên người khác: nên nghĩ gì

Nhiều người ngại mua sách cũ có tên chủ cũ, có gạch chân, có lời tặng của ai đó cho ai đó. Người chơi sách thì thường nghĩ khác: dòng chữ đó là một phần đời của cuốn sách. Một cuốn tiểu thuyết có ghi ngày tặng nhau trước khi ai đó đi xa, một cuốn sách học có tên ba anh em viết nối nhau qua mấy năm, đọc thấy thương chứ không thấy bẩn.

Dù vậy, có vài điều nên cân nhắc. Lời tặng có thông tin riêng tư, như địa chỉ, chuyện gia đình, thì khi giữ hay khi kể với người khác nên tế nhị, đừng chụp lại đăng lên mạng kèm tên người thật. Sách gạch chân dày đặc bằng bút dạ quang thì đọc rất mệt; nếu mua để đọc, hãy lật vài trang giữa xem có chịu được không.

Có một trường hợp nên tránh: sách mang dấu của một thư viện công cộng hay một trường học mà không có dấu thanh lý. Hỏi người bán một câu: "Sách này có dấu thư viện, anh có biết đã thanh lý chưa?" Nếu người bán không rõ, tốt nhất là không mua. Sách của thư viện là của chung, nó nên quay về chỗ cũ.

Khi giữ một cuốn sách có lời tặng của người lạ, nhiều người chơi sách còn có thói quen nhỏ: ghi vào sổ đúng nguyên văn dòng tặng, ngày và tên nếu đọc được, rồi thôi không nghĩ thêm. Đôi khi, rất hiếm, có người tìm lại được cuốn sách từng tặng nhau thuở trước nhờ một lần ai đó kể lại. Giữ nguyên dòng chữ là giữ cơ hội nhỏ đó cho cuốn sách.

Xin chữ ký tác giả lên sách của mình

Với người đọc sách hôm nay, cách có một cuốn sách đề tặng dễ nhất là tự xin ở buổi gặp tác giả. Vài điều giúp dòng chữ đó bền và có ý nghĩa:

  1. Mang đúng cuốn bạn đã đọc, có khi đã sờn, hơn là mua một cuốn mới tinh tại chỗ. Tác giả thường vui khi thấy sách đã được đọc thật.
  2. Chuẩn bị sẵn tên người nhận viết rõ trên một tờ giấy nhỏ, để tác giả viết đúng chính tả tên bạn hoặc tên người bạn định tặng.
  3. Mở sẵn trang tên sách hoặc trang trắng đầu sách, đỡ gáy bằng tay, không bắt tác giả viết lên bìa bóng vì mực dễ lem.
  4. Nếu được, mang theo một cây bút mực bền bạn tin dùng, đưa cho tác giả nếu họ cần.
  5. Xin ghi thêm ngày hoặc nơi gặp, một dòng ngắn thôi. Vài chục năm sau, chi tiết đó làm dòng chữ có câu chuyện.
  6. Về nhà, kẹp một tờ giấy trắng mỏng vào trang vừa ký, để sách nằm mở hé cho mực khô hẳn rồi mới đóng lại.

Ghi vào sổ ngay hôm đó: buổi gặp ở đâu, ai đi cùng, tác giả nói gì. Những chi tiết này người ta tưởng sẽ nhớ mãi, rồi quên rất nhanh.

Sai hay gặp với sách có chữ tay

Những sai lầm dưới đây làm mất dần đúng cái làm cuốn sách đặc biệt:

  • Thấy chữ ký là tin ngay là tác giả, không đọc kỹ tên ký là ai.
  • Cắt hoặc xé trang có lời tặng của người lạ để sách "sạch" hơn; cuốn sách mất một phần câu chuyện và gáy bị yếu đi.
  • Dùng tẩy chà tên chủ cũ viết bằng bút chì quá mạnh, làm xơ giấy.
  • Để sách có chữ ký nằm trưng mở trên kệ kính dưới đèn suốt ngày.
  • Mua sách chỉ vì chữ ký mà không thích nội dung, rồi để nó nằm im không bao giờ mở.
  • Không ghi lại nguồn gốc lúc mua, để vài năm sau chính mình cũng không nhớ chữ ký đó từ đâu ra.

Gần như mọi cái sai đều tránh được bằng một thói quen: trước khi làm gì với trang có chữ tay, hãy dừng lại một phút và hỏi việc này có làm được ngược lại không. Không làm ngược lại được thì đừng làm.

Câu hỏi thường gặp

Sách có chữ ký tác giả có khác gì sách thường?

Sách có chữ ký hay lời đề tặng tay của chính tác giả là một bản riêng, khác mọi bản cùng lần in. Với người mê sách, nó mang một câu chuyện cụ thể giữa tác giả và người nhận. Còn giá trị với bạn tuỳ vào việc bạn có thích chính cuốn sách đó không.

Làm sao biết chữ ký trên sách cũ là của tác giả?

Đọc kỹ tên ký trước, vì phần lớn chữ ký là của chủ cũ hoặc người tặng sách. Nếu đúng tên tác giả, so với những bản có chữ ký chắc chắn khác về độ nghiêng, cách viết chữ hoa, chỗ nhấc bút, và xem mực có hợp với tuổi cuốn sách không. Không có bản đối chiếu thì ghi là chưa xác minh.

Mực chữ ký trên sách bị phai thì có cứu được không?

Mực đã phai thường không lấy lại được, nên việc chính là giữ cho nó không phai thêm. Tránh nắng, tránh đèn gắt, tránh ẩm, và lót một tờ giấy trắng mỏng ở trang có chữ. Đừng tô lại nét mực, việc đó làm mất hẳn giá trị của dòng chữ gốc.

Có nên mua sách cũ có tên và lời tặng của người lạ không?

Nhiều người chơi sách coi dòng chữ đó là một phần đời của cuốn sách và giữ nguyên. Nếu lời tặng có thông tin riêng tư thì nên tế nhị khi chia sẻ, đừng đăng ảnh kèm tên người thật. Nếu sách mang dấu thư viện mà không rõ đã thanh lý, tốt nhất không mua.

Khi xin chữ ký tác giả nên mang sách nào?

Nên mang cuốn bạn đã thật sự đọc, chuẩn bị sẵn tên người nhận viết rõ trên giấy, và mở sẵn trang trắng đầu sách. Xin ghi thêm ngày hoặc nơi gặp nếu được. Về nhà lót một tờ giấy trắng vào trang vừa ký cho mực khô hẳn.

Ghi chú bên lề của chủ cũ có làm sách mất giá trị không?

Tuỳ ghi chú. Gạch chân dày đặc bằng bút dạ quang thì làm sách khó đọc và kém sạch. Ghi chú có ý của một người đọc kỹ, nhất là người có tiếng, thì nhiều người chơi sách lại thích giữ. Hãy lật vài trang giữa trước khi quyết định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138