SachQuy.comSách Quý
Xây tủ sách gia đình

Xây dựng tủ sách gia đình: bắt đầu từ vài chục cuốn trong ba tháng đầu

Dựng tủ sách gia đình không cần mua một lúc cả trăm cuốn: gom sách sẵn có, chọn ba mươi cuốn đầu, chia ngăn và đặt nhịp mua thêm trong ba tháng.

Family tall bookcase scene: a Vietnamese mother in a sunflower yellow shirt places books with plain blank covers on a living room bookcase, father and child seen from behind, warm afternoon light

Tủ sách gia đình nên bắt đầu từ chính những cuốn đang nằm rải rác trong nhà, gom về một chỗ, giữ lại khoảng ba mươi đến năm mươi cuốn thật sự có người đọc, rồi mỗi tháng thêm vài cuốn theo một danh sách viết sẵn. Không cần mua một lần cả trăm cuốn, không cần kệ gỗ đắt tiền, cũng không cần đủ mọi thể loại ngay. Một tủ sách sống là tủ sách có người rút ra đọc mỗi tuần, chứ không phải tủ sách đầy.

Bài đi theo ba tháng đầu của một nhà bốn người: bố mẹ đi làm, một con lớp hai, một con mẫu giáo. Sách nhà này trước đó nằm ở ba chỗ: đầu giường mẹ, hộc bàn làm việc của bố, giỏ đồ chơi của hai đứa nhỏ. Cách làm dưới đây áp được cho cả nhà ống nhiều tầng lẫn căn hộ hai phòng ngủ.

Tuần đầu: gom hết sách trong nhà về một chỗ trước khi mua thêm

Việc đầu tiên không phải ra nhà sách mà là đi một vòng quanh nhà với một cái thùng các tông. Sách thường nằm ở những chỗ ít ngờ: ngăn kéo tủ quần áo, nóc tủ lạnh, ghế sau ô tô, thùng đồ cũ trên gác xép, hộc bàn của ông bà. Nhà nào cũng tưởng mình có ít sách, đến khi gom lại mới thấy gần một trăm cuốn, trong đó có sách học cũ, sách tặng chưa bóc, sách nấu ăn, truyện tranh của con và vài cuốn tiểu thuyết đọc dở.

Gom về một chỗ có hai cái lợi. Thứ nhất, cả nhà nhìn thấy mình thật sự đang có gì, để tránh mua trùng, chuyện rất hay gặp với sách thiếu nhi vì ông bà, cô dì hay mua tặng. Thứ hai, những cuốn đã nằm lâu ở chỗ ẩm như gác xép hay gầm cầu thang sẽ được lật ra xem, phát hiện sớm vết mốc lấm tấm hay mép giấy ngả màu trước khi nó lan sang sách khác.

Lúc gom, đừng sắp xếp gì cả. Cứ dồn hết lên sàn phòng khách, bày theo từng chồng thô: sách người lớn đọc, sách cho con, sách tra cứu, sách học, sách không rõ của ai. Việc chọn và xếp để sang tuần thứ hai, khi đã thấy được toàn cảnh.

Tuần thứ hai: chọn ba mươi đến năm mươi cuốn đầu tiên lên kệ

Giữ những cuốn có người đọc trong năm qua. Hỏi từng người trong nhà: cuốn nào bạn đã mở ra trong một năm vừa rồi, cuốn nào muốn đọc lại. Đó là phần lõi của tủ, thường chỉ ba bốn chục cuốn, ít hơn nhiều so với đống sách vừa gom.

Giữ sách con đang mê, kể cả cuốn đã sờn. Trẻ hay đòi đọc đi đọc lại một cuốn. Cuốn đó phải lên kệ ở tầm tay con, không phải cất đi vì cũ. Gáy sách long ra thì dán lại bằng băng giấy, đừng dùng băng keo trong vì để vài năm nó ngả nâu và dính vào trang.

Giữ một hai cuốn tra cứu thật sự dùng. Một cuốn từ điển tiếng Việt, một cuốn từ điển ngoại ngữ con đang học, một cuốn sách nấu ăn đang dùng. Sách tra cứu đã lỗi thời như sách tin học cũ hay sách luyện thi của chương trình cũ thì không cần lên kệ.

Để riêng những cuốn chưa quyết. Sách tặng chưa đọc, sách mua vì thấy người ta khen, sách của ai đó gửi lại. Cho vào một thùng có ghi ngày, để ba tháng. Hết ba tháng mà không ai lục tìm thì đó là ứng viên để cho đi.

Đừng giữ vì thấy tiếc tiền. Cuốn sách mua đắt mà không ai đọc vẫn là cuốn sách không ai đọc. Nó chiếm chỗ của cuốn mà con hoặc bạn sẽ đọc thật. Giữ lại vì tiếc là lý do số một khiến tủ sách đầy mà chết.

Chia ngăn ngay từ đầu, dù kệ chỉ có bốn tầng

Kệ nhỏ cũng nên chia ngăn rõ ngay từ lúc mới có vài chục cuốn. Chia muộn thì mỗi lần thêm sách lại phải dồn lại toàn bộ. Một cách chia hay dùng cho kệ bốn tầng ở nhà có con nhỏ:

TầngĐể gìVì sao
Tầng dưới cùngSách tranh, truyện của con, xếp quay bìa ra ngoài một phầnCon tự lấy, tự cất mà không cần trèo; bìa quay ra giúp trẻ chưa biết đọc vẫn nhận ra cuốn mình thích
Tầng haiSách con đọc cùng bố mẹ: truyện dài đọc nhiều tối, sách khoa học có hìnhCon với tới được nhưng không phải chỗ chơi; nhắc rằng đây là sách đọc cùng
Tầng baSách người lớn đang đọc và sắp đọcNgang tầm mắt người lớn, rút ra nhanh trước giờ ngủ
Tầng trên cùngSách tra cứu, sách giữ lâu, sách quý của ông bàÍt lấy, tránh tay trẻ nhỏ, xa sàn nhà nên đỡ ẩm hơn khi lau nhà

Kệ đặt cách tường ít nhất một gang tay nếu là tường ngoài hay tường giáp nhà vệ sinh. Sách sát tường ẩm là chỗ mốc đầu tiên, nhất là ở nhà ống miền Bắc khi nồm. Nếu kệ phải sát tường, chèn mấy miếng gỗ mỏng phía sau để có khe gió.

Tháng thứ hai và thứ ba: mua thêm theo danh sách, không theo cảm hứng

Sau khi kệ đã có lõi, cả nhà viết một danh sách chung, dán ở mặt trong cửa tủ hoặc ghi vào cuối một cuốn sổ. Mỗi người ghi vài cuốn muốn có, kèm lý do ngắn: con lớp hai muốn thêm truyện về động vật, mẹ muốn đọc lại một tiểu thuyết từng đọc hồi sinh viên, bố muốn một cuốn lịch sử đọc nhập môn. Khi đi nhà sách hay chợ sách cũ cuối tuần, cầm danh sách theo.

Danh sách giữ cho tủ sách cân bằng. Không có nó, tủ sách gia đình thường nghiêng hẳn về một người: người hay đi nhà sách nhất. Có nhà mười cuốn mua mới thì tám cuốn là sách kỹ năng của bố, có nhà thì toàn truyện tranh của con. Danh sách chung buộc mỗi lượt mua chia đều cho các thành viên.

Về nhịp, nhiều nhà thấy hợp nhất là mỗi tháng thêm một cuốn cho mỗi người. Nhà bốn người như ví dụ trên, sau ba tháng có thêm chừng mười hai cuốn, đủ để tủ có hơi thở mới mà không dồn quá nhanh. Ngân sách thì tuỳ nhà; điều quan trọng là có một khoản cố định hằng tháng, không phải tiêu một lần thật nhiều rồi bỏ đó nửa năm. Sách cũ ở chợ sách cũ hay sách đổi với bạn bè cũng tính vào nhịp này, miễn là sách sạch, không mốc, không phải bản in lậu.

Những thứ chưa cần mua khi mới bắt đầu

Người mới dựng tủ sách hay bị cuốn vào việc sắm đồ quanh cuốn sách trước cả cuốn sách. Trong ba tháng đầu, mấy thứ sau đây chưa cần:

  • Bộ sách đóng hộp trọn bộ cho con khi con chưa từng đọc thử tập một. Nhiều bộ mua về con chỉ đọc hai cuốn đầu.
  • Kệ gỗ đặt đóng theo kích thước tường. Kệ sắt lắp ghép hay kệ cũ trong nhà dùng tạm được, dọn sách xong mới biết mình cần bao nhiêu mét kệ thật.
  • Bọc bìa nhựa cho toàn bộ sách. Bọc nhựa kín giữ hơi ẩm bên trong ở miền Bắc mùa nồm; chỉ nên bọc sách con hay cầm ăn, và bọc loại có thể tháo ra.
  • Máy hút ẩm riêng cho tủ sách khi chưa biết phòng có ẩm thật không. Theo dõi vài tuần trước: giấy có mềm oặt, có mùi ngai ngái không.
  • Dấu đóng tên chủ nhân, tem dán, nhãn phân loại in sẵn. Ghi bút chì nhẹ ở trang đầu là đủ.

Những thứ này không sai, chỉ là sai lúc. Đợi tủ sách chạy được ba tháng, bạn sẽ biết cái gì thật sự thiếu.

Giữ tủ sách sống: ai lo, bao lâu dọn một lần

Tủ sách gia đình thường chết vì không ai được giao việc. Nhà nên có một người "giữ tủ", thường là người mê sách nhất, nhưng việc của người đó nhẹ thôi: mỗi tháng một lần dành nửa tiếng, cất lại những cuốn bị nhét sai chỗ, lấy những cuốn đã nằm trên bàn, đầu giường, ghế sofa trả về kệ, và xem sách nào bị ẩm hay rách gáy.

Con lớn từ sáu bảy tuổi có thể nhận phần tầng dưới: mỗi tối trước khi đi ngủ, sách con lấy ra thì con cất vào. Đừng biến chuyện này thành nhiệm vụ có thưởng phạt; chỉ cần tầng thấp để vừa tầm tay và có chỗ trống để cất, trẻ sẽ tự làm vì nó là tủ của con.

Ba tháng một lần, cả nhà ngồi lại mười lăm phút, mở thùng sách chưa quyết ra xem, gạch bớt danh sách mua và thêm cuốn mới. Câu hỏi mẫu cho buổi này nên nhẹ: "Tháng rồi cuốn nào nhà mình mở nhiều nhất?", "Có cuốn nào con đọc xong muốn cho em hay cho bạn không?". Câu trả lời sẽ cho bạn biết tủ sách đang hợp với nhà mình tới đâu.

Tự kiểm sau ba tháng: tủ sách đã sống chưa

Có vài dấu hiệu đơn giản. Một là trên kệ có những khoảng trống tạm thời, nghĩa là sách đang được rút ra đọc. Tủ sách mà cuốn nào cũng nằm im, ngay hàng thẳng lối suốt ba tháng thường là tủ để ngắm. Hai là con tự tìm được cuốn mình muốn mà không cần hỏi bố mẹ. Ba là danh sách muốn mua có thêm tên do chính các thành viên ghi, không phải chỉ một người.

Dấu hiệu ngược lại cũng cần để ý: sách chồng lên nóc kệ vì hết chỗ, tức là đang mua nhanh hơn đọc; sách con dồn hết lên tầng cao vì sợ rách, tức là con không còn được chạm vào tủ; hoặc có mùi ẩm khi mở cửa tủ, tức là chỗ đặt kệ chưa ổn. Mỗi dấu hiệu đều có cách sửa nhỏ: tạm ngừng mua một tháng, hạ sách con xuống lại, kéo kệ ra khỏi tường.

Nếu sau ba tháng tủ sách vẫn chỉ có một người dùng, đừng vội trách cả nhà lười đọc. Thường là sách đặt sai chỗ, sách chọn không hợp tuổi hay hợp sở thích, hoặc kệ nằm trong phòng ít người qua lại. Dời kệ ra phòng sinh hoạt chung, cạnh chỗ cả nhà ngồi buổi tối, nhiều khi thay đổi nhiều hơn mua thêm sách.

Câu hỏi thường gặp

Tủ sách gia đình cần tối thiểu bao nhiêu cuốn mới gọi là tủ sách?

Không có con số tối thiểu. Ba mươi cuốn có người đọc đều đặn đã là một tủ sách gia đình đúng nghĩa. Điều quyết định là sách nằm ở một chỗ chung, cả nhà biết chỗ đó và có thói quen thêm sách mới theo một nhịp đều.

Có nên mua một lúc thật nhiều sách để tủ trông đầy đặn không?

Không nên. Mua dồn một lần thường dẫn tới nhiều cuốn không ai mở, chiếm chỗ của những cuốn sẽ được đọc. Mua theo danh sách, mỗi tháng vài cuốn, giúp bạn biết cuốn nào thật sự hợp với nhà mình trước khi mua tiếp.

Sách học cũ của con có nên giữ trong tủ sách gia đình không?

Sách giáo khoa và sách bài tập cũ thường không cần giữ trên kệ chính. Có thể giữ một hai cuốn làm kỷ niệm trong thùng riêng; phần còn lại nên cho các em lớp dưới trong họ hàng hoặc gửi trường còn dùng cùng chương trình.

Nhà chỉ có một người thích đọc thì có nên dựng tủ sách chung không?

Vẫn nên, vì tủ sách chung đặt ở phòng sinh hoạt khiến người khác dễ tình cờ cầm lên một cuốn. Dành riêng một tầng cho người chưa đọc nhiều với sách mỏng, nhiều hình hoặc về đúng sở thích của họ như nấu ăn, thể thao, du lịch.

Kệ sách nên đặt ở phòng nào trong nhà?

Nên đặt ở nơi cả nhà qua lại nhiều và ngồi lâu, thường là phòng khách hoặc phòng sinh hoạt chung. Tránh tường ngoài hứng mưa, cạnh nhà vệ sinh hoặc sát cửa sổ nắng chiếu thẳng, vì ẩm làm mốc còn nắng làm bạc gáy sách.

Có cần ghi tên chủ sở hữu vào từng cuốn sách không?

Không bắt buộc, nhưng ghi nhẹ bằng bút chì ở trang đầu rất có ích khi cho mượn hoặc khi sách lẫn giữa các nhà trong họ. Tránh dùng bút bi, bút dạ hay dán nhãn keo lên trang sách vì khó xoá và có thể làm hỏng giấy về lâu dài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138