SachQuy.comSách Quý
Xây tủ sách gia đình

Sách nên có trong nhà: mười hai cuốn đặt nền cho tủ sách gia đình Việt

Mười hai cuốn sách nên có trong nhà: truyện cổ tích, văn học Việt Nam, kinh điển thế giới đọc chung được, sách tra cứu và sách khoa học để cả nhà cùng mở.

Close-up of a father in a royal blue polo shirt sliding books with plain unmarked spines onto a tall family bookcase, daughter holding a stack beside him, soft morning window light

Sách nên có trong nhà là những cuốn mà nhiều thành viên ở nhiều độ tuổi cùng đọc được và đọc lại được: một bộ truyện cổ tích Việt Nam, vài tác phẩm văn học Việt Nam quen thuộc, vài kinh điển thế giới đọc chung, một cuốn từ điển tốt và một hai cuốn khoa học phổ thông. Đó là phần nền; các cuốn theo sở thích riêng của từng người xếp quanh phần nền ấy.

Danh sách dưới đây không phải bảng xếp hạng, cũng không phải cuốn nào hay nhất. Đây là những cuốn mà các gia đình mê sách hay chọn làm nền vì chúng sống lâu trên kệ: con đọc lúc nhỏ, đọc lại lúc lớn, bố mẹ đọc cũng thấy được điều mới. Nhà bạn có thể thay vài cuốn bằng cuốn khác cùng tinh thần.

Vì sao tủ sách cần một phần nền dùng chung

Tủ sách gia đình dễ bị chia thành nhiều tủ nhỏ riêng rẽ đặt cạnh nhau: ngăn của bố toàn sách nghề, ngăn của mẹ toàn tiểu thuyết, ngăn của con toàn truyện tranh. Không ai sai, nhưng như vậy thì sách không thành chỗ gặp nhau của cả nhà. Phần nền là những cuốn mà ai cũng có thể cầm lên, ai cũng có chuyện để nói khi người khác đọc xong.

Phần nền cũng giúp con có điểm tựa khi lớn lên. Một đứa trẻ lớn lên cạnh cuốn Dế Mèn phiêu lưu ký mà mẹ từng đọc, đến tuổi mười hai tự mở Không gia đình, mười lăm tuổi lật Truyện Kiều của ông, sẽ thấy sách là chuyện của nhà mình chứ không chỉ là chuyện bài vở ở trường.

Cuối cùng, phần nền giữ cho tủ sách khỏi chạy theo trào lưu. Sách bán chạy theo mùa rồi sẽ có lúc lỗi thời; phần nền là những cuốn đã được nhiều thế hệ đọc lại, nên ít khi lỗi thời. Khi tủ sách đầy và phải thanh lọc, phần nền là phần bạn giữ lại sau cùng.

Mười hai cuốn và lý do giữ trên kệ

Bảng dưới gợi ý mười hai cuốn làm nền, chia theo nhóm. Mỗi cuốn đều là tác phẩm quen thuộc, dễ tìm ở nhà sách hay chợ sách cũ, và đọc được ở nhiều tuổi.

CuốnTác giảVì sao nên có trong nhà
Kho tàng truyện cổ tích Việt NamNguyễn Đổng ChiBộ sưu tập truyện cổ tích công phu, có cả lời bàn về các dị bản; bố mẹ tra để kể cho con đúng và đủ
Dế Mèn phiêu lưu kýTô HoàiTruyện phiêu lưu của chú dế, trẻ tiểu học đọc được, người lớn đọc lại thấy cả bài học về tính kiêu ngạo và tình bạn
Đất rừng phương NamĐoàn GiỏiChuyến lưu lạc của cậu bé An qua miền sông nước Nam Bộ; tả thiên nhiên và con người miền Tây rất sống
Truyện KiềuNguyễn DuTác phẩm thơ lục bát mà người Việt nhiều đời thuộc lòng từng câu; nên có một bản có chú giải để đọc lại khi lớn
Tắt đènNgô Tất TốCâu chuyện chị Dậu ở nông thôn Bắc Bộ thời sưu thuế; ngắn, đọc một buổi tối, hiểu được đời sống ông bà kể
Gió đầu mùaThạch LamTập truyện ngắn nhẹ và tinh tế, câu văn trong; hợp để đọc to cho nhau nghe
Hoàng tử béAntoine de Saint-ExupéryTruyện mỏng về cậu bé từ tiểu tinh cầu xa; trẻ đọc thấy chuyện cổ tích, người lớn đọc thấy chuyện về tình thân
Không gia đìnhHector MalotHành trình của cậu bé Rémi đi khắp nước Pháp theo cụ Vitalis và đoàn thú diễn rong; dày nhưng cuốn hút với trẻ từ mười tuổi
Những người khốn khổVictor HugoCâu chuyện Jean Valjean làm lại cuộc đời; bản dày dành cho người lớn và tuổi mới lớn đọc chậm
Ông già và biển cảErnest HemingwayTruyện vừa về ông lão đánh cá và con cá lớn ngoài khơi; mỏng, đọc nhiều lần ở nhiều tuổi
Một cuốn từ điển tiếng Việt tốtNhiều soạn giảTra nghĩa, tra chính tả; trẻ học cách tra từ điển giấy sẽ đọc kỹ hơn
Một cuốn khoa học phổ thông về vũ trụ hoặc cơ thể ngườiTuỳ nhà chọnTrả lời những câu hỏi "vì sao" của con mà bố mẹ không chắc; chọn cuốn có hình minh hoạ rõ

Mười hai cuốn này chiếm chưa tới một mét kệ. Đó là ý định: phần nền nên gọn, để phần lớn chỗ trên kệ dành cho sách theo sở thích từng người.

Chọn bản nào cho phần nền: mấy điều người chơi sách lâu năm để ý

Truyện Kiều nên có bản chú giải. Bản chỉ có lời thơ đọc trơn được nhưng nhiều điển cố khó hiểu. Bản có chú thích ở chân trang giúp người trẻ đọc mà không phải bỏ dở. Lật vài trang xem chú thích có rõ ràng, chữ chú thích có đủ lớn để đọc không.

Truyện dịch nên chọn bản đầy đủ. Những người khốn khổ hay Không gia đình có nhiều bản rút gọn cho thiếu nhi. Bản rút gọn hợp để con làm quen, nhưng phần nền của tủ nên có một bản đầy đủ. Cách nhận: so độ dày với bản khác, xem trang đầu có ghi "rút gọn", "phóng tác" hay "kể lại" không.

Gáy khâu chỉ bền hơn gáy dán keo. Sách sẽ được nhiều người lật trong nhiều năm, nên nếu có lựa chọn, ưu tiên bản bìa cứng hoặc gáy khâu chỉ. Nhìn đầu gáy sẽ thấy từng tay sách gấp và khâu; gáy dán keo chỉ là một khối giấy phẳng. Gáy keo mở rộng nhiều lần dễ gãy và rụng trang.

Giấy trắng vừa phải dễ đọc hơn giấy quá trắng. Giấy trắng loá dưới đèn bàn làm mỏi mắt khi đọc lâu. Giấy hơi ngà dễ chịu hơn. Ngược lại, giấy xám mỏng, chữ nhoè, mực lem là dấu hiệu bản in kém hoặc in lậu, không nên đưa vào phần nền.

Chữ đủ lớn cho cả người già. Phần nền là sách cho cả ông bà đọc. Bản in chữ quá nhỏ cho vừa một tập mỏng thì người lớn tuổi sẽ không mở. Ưu tiên bản chữ rõ, dòng thưa, dù dày hơn.

Đọc chung phần nền thế nào để không thành bài tập

Có sách nền trên kệ chưa đủ, phải có lúc cả nhà cùng chạm vào. Cách nhẹ nhàng nhất là đọc to. Một tối mỗi tuần, một người đọc một chương Dế Mèn phiêu lưu ký hay một truyện ngắn của Thạch Lam cho cả nhà nghe, mười lăm phút thôi. Trẻ thích nghe bố mẹ đọc, còn người lớn thì nhận ra những câu văn mà hồi nhỏ mình đọc lướt qua.

Với Truyện Kiều, nhiều nhà có ông bà còn thuộc lòng nhiều đoạn. Nhờ ông bà đọc một đoạn rồi kể chuyện ngày xưa người ta lẩy Kiều thế nào là cách để con thấy đây không phải bài học thuộc lòng ở trường, mà là thứ người lớn trong nhà mang theo cả đời.

Với tiểu thuyết dày như Những người khốn khổ, đừng ép cả nhà đọc cùng lúc. Người nào đọc trước thì kẹp một tờ giấy ghi tên nhân vật chính và quan hệ giữa họ vào đầu sách, người sau đọc sẽ đỡ lạc. Đó là thói quen cũ của người đọc tiểu thuyết phương Tây nhiều nhân vật, và tờ giấy ấy dần thành một phần của cuốn sách trong nhà.

Câu hỏi để trò chuyện sau khi đọc nên mở, không có đáp án đúng: "Nếu là Dế Mèn, con có trêu chị Cốc không?", "Ông lão ngoài biển có thua không, theo bố mẹ?". Đừng hỏi kiểu kiểm tra bài như "nhân vật chính tên gì".

Những cuốn thường được khuyên mà không nhất thiết phải có ngay

Có một số loại sách hay được nói là gia đình nào cũng cần, nhưng thực tế không cần vào phần nền lúc đầu:

  • Bộ bách khoa toàn thư nhiều tập. Đẹp trên kệ nhưng ít khi được mở ở nhà có con nhỏ; một cuốn khoa học phổ thông có hình minh hoạ thường được dùng nhiều hơn.
  • Trọn bộ tác phẩm của một nhà văn. Mua trọn bộ trước khi ai trong nhà đọc thử một cuốn là cách nhanh nhất để có một hàng sách đứng im.
  • Sách kỹ năng sống theo trào lưu. Có thể có, nhưng xếp ở ngăn riêng của người đọc chúng, không phải phần nền.
  • Sách nuôi dạy con của nhiều trường phái khác nhau cùng lúc. Bố mẹ chọn một hai cuốn mình tin rồi đọc kỹ thì hơn là có mười cuốn mâu thuẫn nhau.
  • Sách danh ngôn, sách trích câu hay. Đọc lướt thì vui nhưng hiếm khi ai mở lại lần hai; một tác phẩm trọn vẹn cho người đọc nhiều hơn trăm câu trích rời rạc.
  • Sách in ảnh khổ lớn để bày trên bàn. Nặng, chiếm chỗ, dễ cong gáy khi dựng đứng; nếu nhà thích, xếp nằm ở tầng dưới và coi như sách riêng của một người.

Nói vậy không có nghĩa những loại sách này vô ích. Chúng chỉ không nên chiếm chỗ của những cuốn cả nhà đọc chung.

Thay cuốn trong danh sách: giữ tinh thần, đổi tác phẩm

Danh sách mười hai cuốn ở trên là một gợi ý, không phải khuôn. Nhà ở miền Bắc có thể thay Đất rừng phương Nam bằng một tập tuỳ bút về Hà Nội như Hà Nội băm sáu phố phường của Thạch Lam. Nhà có người mê văn học Nga có thể thay Những người khốn khổ bằng Chiến tranh và hòa bình của Lev Tolstoy, dù đó là cuốn dày hơn và cần người đọc kiên nhẫn hơn.

Ba câu hỏi để quyết một cuốn có đáng vào phần nền: cuốn này có ít nhất hai thế hệ trong nhà đọc được không; đọc lại sau mười năm có còn thấy hay không; và nếu phải chuyển nhà mà chỉ mang được một thùng sách thì cuốn này có trong thùng không. Cuốn nào qua được cả ba câu là cuốn đáng ở phần nền.

Cũng đừng ngại để phần nền có một cuốn do con chọn. Đứa trẻ mười tuổi mê một bộ truyện phiêu lưu và tha thiết muốn nó ở cạnh Truyện Kiều của ông là dịp tốt để hỏi con vì sao cuốn đó đáng giữ lâu. Nếu sau vài năm con vẫn quý nó, cuốn ấy đã tự chứng minh được chỗ đứng của mình; nếu con quên, nó sẽ lặng lẽ rời phần nền trong lần thanh lọc tới mà không ai buồn.

Khi thay, ghi lại lý do ở trang đầu cuốn mới bằng bút chì: ai chọn, vì sao. Vài năm sau con lớn lật ra sẽ biết cuốn đó vào nhà mình thế nào, và đó cũng là một phần của tủ sách gia đình mà không nhà sách nào bán được.

Câu hỏi thường gặp

Nhà có con nhỏ chưa biết đọc có cần phần nền sách người lớn không?

Có, vì trẻ nhìn thấy bố mẹ đọc gì và bắt chước rất sớm. Phần nền vừa để người lớn đọc, vừa để khi con lớn tự tìm tới. Sách người lớn đặt tầng cao, sách con đặt tầng thấp, nhưng chung một kệ.

Truyện cổ tích nên chọn bộ sưu tập lớn hay sách tranh từng truyện?

Nên có cả hai nếu được. Sách tranh từng truyện hợp với trẻ dưới sáu tuổi; bộ sưu tập lớn như của Nguyễn Đổng Chi là nguồn để bố mẹ tra cứu và kể lại cho đúng. Khi con lớn hơn, con sẽ tự đọc bộ sưu tập.

Có nên đưa sách tiếng Anh vào phần nền của tủ sách?

Nếu nhà có người đọc được tiếng Anh thì vài cuốn bản gốc của các kinh điển như Ông già và biển cả là lựa chọn tốt. Nhưng phần nền nên lấy tiếng Việt làm chính để ông bà và trẻ nhỏ cùng đọc được.

Bao lâu nên xem lại danh sách sách nền một lần?

Mỗi năm một lần là đủ, thường vào dịp cuối năm khi dọn nhà. Xem cuốn nào trong năm không ai mở, cuốn nào con đã đủ tuổi để đọc, và cuốn nào cần bản mới vì bản cũ đã rách gáy hoặc ố nặng.

Mua sách nền ở chợ sách cũ có được không?

Được, và nhiều cuốn kinh điển ở chợ sách cũ còn rất tốt. Cần lật kỹ xem giấy có mốc, có mùi ẩm, có thiếu trang không và đó có phải bản đầy đủ hay bản rút gọn. Tránh những bản giấy xám, chữ nhoè vì có thể là sách in lậu.

Sách nền có nên bọc bìa để giữ cho mới không?

Chỉ nên bọc những cuốn trẻ nhỏ hay cầm. Sách người lớn để trần trên kệ thông thoáng thường bền hơn bọc nhựa kín, vì bọc kín dễ giữ hơi ẩm ở miền Bắc mùa nồm. Nếu bọc, chọn loại bọc giấy hoặc bọc tháo ra được.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138