SachQuy.comSách Quý
Xây tủ sách gia đình

Sắp xếp sách trong nhà: theo chủ đề, theo tác giả hay theo người đọc

So sánh ba cách sắp xếp sách trong nhà: theo chủ đề, theo tác giả, theo người đọc. Cách nào hợp tủ dưới hai trăm cuốn, cách nào hợp tủ lớn, và cách giữ cho khỏi loạn.

Over-the-shoulder view of a young woman in a leaf green cardigan sorting books with plain unmarked spines on a small apartment wall shelf, evening desk lamp glow

Với tủ sách gia đình dưới khoảng hai trăm cuốn, cách dễ tìm nhất là chia trước theo người đọc (người lớn, con), rồi trong mỗi phần chia theo vài chủ đề lớn; chỉ riêng mảng văn học mới xếp tiếp theo tên tác giả. Tủ lớn hơn, vài trăm tới cả nghìn cuốn, thì nên chuyển sang chia theo chủ đề trước, tác giả sau, và cần một cuốn sổ danh mục đi kèm.

Xếp sách theo màu bìa cho đẹp là chuyện trang trí, không bàn ở đây. Bài này nói chuyện tìm được sách: bảy giờ tối con cần cuốn sách về khủng long cho bài thuyết trình, bạn lấy ra trong một phút hay mất nửa tiếng lục tung kệ.

Vì sao xếp theo cảm tính thì sau nửa năm sẽ loạn

Hầu hết tủ sách gia đình bắt đầu bằng cách xếp ngẫu hứng: cuốn cao để một chỗ, cuốn mỏng để một chỗ, cuốn mới mua chen vào chỗ trống. Lúc có năm mươi cuốn thì vẫn nhớ được. Đến khi lên một trăm năm mươi cuốn, mỗi người trong nhà nhớ một kiểu, ai cất sách cũng nhét vào chỗ trống gần tay nhất, và kệ thành một khối không ai giải mã nổi.

Vấn đề không nằm ở trí nhớ mà ở chỗ không có luật chung. Khi không có luật, cất sách là việc mất công, nên người ta không cất, sách nằm la liệt trên bàn, đầu giường. Khi có luật rõ ràng, cất sách chỉ còn là việc trả về đúng nhà của nó, nhanh như treo chìa khoá vào móc.

Một luật tốt cho tủ sách gia đình phải đủ đơn giản để đứa con lớp ba cũng làm theo được. Luật nào cần giải thích quá hai câu thì sẽ chỉ có một người giữ, và người đó sẽ mệt.

So ba cách xếp: được gì, mất gì

Mỗi cách có chỗ mạnh riêng. Bảng sau tóm cái được và cái mất của từng cách khi áp vào nhà ở Việt Nam, nơi kệ thường nhỏ và sách lẫn nhiều thể loại:

Cách xếpHợp vớiĐiểm mạnhĐiểm yếu
Theo người đọcNhà có con nhỏ, tủ dưới hai trăm cuốnTrẻ biết chỗ của mình, người lớn không phải tìm qua sách tranhMột cuốn cả nhà đọc chung không biết để đâu
Theo chủ đềTủ vài trăm cuốn trở lên, nhiều sách phi hư cấuTìm nhanh theo nhu cầu: cần sách nấu ăn, sách sức khoẻ thì tới đúng ngănSách lai nhiều chủ đề phải quyết một lần, dễ cãi nhau
Theo tác giảMảng văn học, tiểu thuyết, thơThấy ngay mình có những cuốn nào của một nhà văn, tránh mua trùngVô dụng với sách tra cứu, sách nấu ăn, sách khoa học

Thực tế, nhà nào xếp tốt cũng trộn cả ba: tầng chia theo người đọc, ngăn chia theo chủ đề, và trong ngăn văn học thì theo tác giả. Điều quan trọng là thứ tự ưu tiên giữa ba lớp ấy được cả nhà thống nhất.

Xếp lại một tủ sách hai trăm cuốn trong một buổi chiều

Chọn một buổi chiều cuối tuần trời khô ráo; ngày nồm ẩm thì sách bỏ ra sàn lâu dễ hút hơi nước. Làm theo thứ tự:

  1. Rút toàn bộ sách xuống, không chừa ngăn nào. Xếp lại từng phần thì cuối cùng sẽ có một ngăn "để sau" mãi mãi.
  2. Lau kệ bằng khăn khô, nếu có vết mốc trắng ở mặt sau hay góc kệ thì lau khăn hơi ẩm vắt thật kiệt rồi lau lại khăn khô, để kệ khô hẳn trước khi đặt sách lên.
  3. Chia sách thành hai đống lớn: của người lớn và của con. Sách đọc chung cả nhà (truyện cổ tích, từ điển, sách khoa học có hình) để đống thứ ba.
  4. Trong mỗi đống, chia theo chủ đề lớn, không quá năm sáu nhóm: văn học, lịch sử và xã hội, khoa học, sức khoẻ và nấu ăn, nghề nghiệp, sách học ngoại ngữ. Nhóm nào chưa tới năm cuốn thì gộp vào nhóm gần nhất.
  5. Riêng nhóm văn học, xếp theo tên tác giả. Với tác giả Việt Nam, xếp theo tên gọi quen (Nam Cao, Thạch Lam, Tô Hoài) thay vì theo họ, vì người Việt nhớ tên chứ ít ai nhớ họ. Với tác giả nước ngoài, theo cách viết phổ biến của họ.
  6. Đưa sách lên kệ: sách con ở tầng thấp, sách chung ngang tầm mắt, sách người lớn ít dùng ở trên cao. Mỗi ngăn chừa khoảng một bàn tay trống ở cuối để sách mới có chỗ chen vào.
  7. Viết luật ra một mẩu giấy nhỏ, kẹp trong sổ danh mục hoặc dán mặt trong cánh tủ, để người cất sách nhớ cách.

Toàn bộ việc này mất chừng ba bốn tiếng với hai người làm. Phần lâu nhất không phải là xếp, mà là lúc ngồi lật lại từng cuốn và nhớ ra mình từng mua nó vì sao.

Những cuốn khó xếp và cách quyết

Sách vừa là văn học vừa là lịch sử. Tiểu thuyết lịch sử, hồi ký của nhà văn, du ký viết như truyện. Luật đơn giản: nếu đọc để thưởng thức câu chuyện thì vào văn học; nếu mở ra để tra một sự kiện thì vào lịch sử. Quyết một lần, ghi bút chì vào trang đầu để lần sau không phải nghĩ lại.

Bộ nhiều tập có kích thước khác nhau. Có bộ tái bản mỗi tập một khổ. Vẫn để chúng cạnh nhau theo thứ tự tập, chấp nhận hàng gáy lô nhô. Tách bộ sách ra theo chiều cao cho đẹp thì đến lúc đọc tập ba sẽ không biết tập ba nằm đâu.

Sách khổ lớn. Sách ảnh, sách tranh khổ to không vừa ngăn đứng. Xếp nằm ở tầng dưới cùng, chồng không quá năm cuốn, cuốn to nhất ở dưới. Dựng nghiêng lâu ngày thì gáy cong và bìa vênh.

Sách đang đọc dở. Không trả về kệ chính mà để ở một ngăn hoặc một khay riêng gần ghế đọc. Khi đọc xong mới trả về đúng chỗ. Như vậy kệ chính luôn đúng luật, còn khay đọc dở thì không ai sợ phá luật.

Sách mượn của người khác. Không bao giờ xếp lẫn vào kệ. Để riêng một chỗ, kẹp mẩu giấy ghi tên người cho mượn. Sách mượn lẫn vào kệ nhà mình là cách nhanh nhất để vô tình giữ luôn sách của bạn.

Sai lầm hay gặp khi xếp sách và vì sao nó hỏng

Sai lầm phổ biến nhất là chia quá nhiều nhóm. Có nhà chia hai mươi chủ đề cho một trăm năm mươi cuốn sách, mỗi nhóm vài cuốn, và chỉ người chia mới hiểu vì sao cuốn này ở nhóm kia. Khi số nhóm lớn hơn số ngăn trên kệ, luật sẽ vỡ trong vòng một tháng. Giữ dưới mười nhóm cho cả tủ là đủ.

Sai lầm thứ hai là xếp kín đặc mọi ngăn. Kệ chật thì rút một cuốn phải kéo mạnh, gáy và mép bìa trầy dần, cuốn bên cạnh bị kéo theo. Cất sách vào cũng khó, nên người ta sẽ đặt nằm ngang lên đầu hàng sách, và từ đó trật tự bắt đầu sụp. Một ngăn đầy khoảng bốn phần năm là vừa.

Sai lầm thứ ba là dựng sách nghiêng vì thiếu chặn sách. Sách nghiêng lâu ngày thì gáy bị vặn, bìa cong, nhất là bìa mềm. Không cần mua chặn sách đặc biệt: một cuốn sách bìa cứng dày đặt cuối hàng, hay một hộp gỗ nhỏ, đều làm được việc đó.

Sai lầm cuối là chỉ một người biết luật. Người đó đi công tác một tuần, về thấy kệ loạn và nghĩ cả nhà cẩu thả. Thật ra là luật chưa được nói ra. Một buổi tối năm phút giải thích cho mọi người, kèm mẩu giấy ghi luật, giải quyết phần lớn chuyện này.

Giữ trật tự lâu dài mà không phải xếp lại toàn bộ

Sau buổi xếp lớn, việc giữ chỉ còn là thói quen nhỏ. Mỗi tối, sách ai lấy ra thì người đó cất, hoặc ít nhất đặt lên khay đọc dở. Mỗi tháng, người giữ tủ đi một vòng, rút những cuốn nằm sai nhóm ra để lại đúng chỗ, mất chừng mười phút.

Khi mua sách mới, quyết nhóm ngay lúc mở túi. Đặt sách mới vào đúng ngăn, nếu ngăn hết chỗ thì đây là tín hiệu ngăn đó cần thanh lọc, không phải tín hiệu để nhét sang ngăn khác. Nhiều nhà có thêm một luật nhỏ: sách mới vào một cuốn thì cân nhắc cho đi một cuốn cùng nhóm.

Tự kiểm sau vài tuần bằng một trò nhỏ: nhờ một người trong nhà, tốt nhất là con, tìm một cuốn bất kỳ mà bạn gọi tên. Nếu con tìm được trong một hai phút mà không hỏi lại, luật xếp của bạn đang chạy tốt. Nếu con loay hoay, xem con đã tìm ở đâu trước; chỗ con tìm trước chính là chỗ luật của bạn đang khác với cách nghĩ của người dùng.

Ngăn của con và ngăn của ông bà: hai luật riêng

Trẻ chưa biết đọc không tìm sách theo tên mà theo hình. Vì vậy ngăn sách của con dưới bảy tuổi nên xếp một phần quay bìa ra ngoài, giống cách các thư viện thiếu nhi làm, thay vì chỉ để lộ gáy. Một ngăn dài chừng một mét có thể dựng nghiêng năm sáu cuốn quay bìa ra và xếp gáy phần còn lại. Mỗi tuần đổi những cuốn quay bìa ra một lần; cuốn nào đang được quay ra thì con sẽ cầm lên nhiều hơn hẳn.

Luật cho con cũng nên chỉ có một câu: sách tranh một bên, truyện có chữ một bên. Đừng bắt con phân theo chủ đề khi con chưa tới tuổi đọc trơn. Đến khoảng lớp ba, lớp bốn, con có thể tự chia ngăn của mình theo cách con muốn, kể cả cách bố mẹ thấy lạ như "truyện vui" và "truyện sợ". Miễn là con nhớ và con tự cất được, luật đó là luật tốt.

Với ông bà hay người lớn tuổi sống cùng nhà, luật quan trọng nhất là chiều cao. Sách ông bà hay đọc, như tập thơ, sách dưỡng sinh, truyện kiếm hiệp đọc lại, nên ở tầng ngang ngực, không bắt cúi sát sàn hay kiễng chân. Người già cũng hay nhớ sách theo màu và độ dày hơn là theo tên, nên đừng xáo chỗ những cuốn ông bà quen lấy, kể cả khi chúng làm lệch luật chung của cả tủ.

Câu hỏi thường gặp

Có nên xếp sách theo màu bìa cho đẹp không?

Xếp theo màu nhìn bắt mắt nhưng rất khó tìm sách, vì ít ai nhớ một cuốn sách màu gì. Nếu muốn, chỉ áp cho một ngăn sách trưng bày ít đọc; phần sách dùng hằng ngày nên xếp theo chủ đề hoặc tác giả.

Tác giả Việt Nam nên xếp theo họ hay theo tên?

Trong nhà nên xếp theo tên gọi quen thuộc, ví dụ Nam Cao, Tô Hoài, Thạch Lam, vì đó là cách người Việt nhớ tác giả. Thư viện có thể theo quy ước riêng, nhưng tủ sách gia đình cần dễ nhớ hơn là chuẩn mực.

Sách của con nên xếp theo độ tuổi hay theo chủ đề?

Với trẻ nhỏ, xếp theo kiểu sách dễ hơn: sách tranh, truyện chữ, sách khoa học. Khi con lớn và có nhiều sách hơn, có thể chia thêm theo chủ đề con quan tâm như động vật, vũ trụ, phiêu lưu để con tự tìm.

Tủ sách gia đình chia bao nhiêu nhóm là vừa?

Dưới mười nhóm cho cả tủ là vừa với nhà có vài trăm cuốn. Nhóm nào ít hơn năm cuốn thì gộp vào nhóm gần nhất. Số nhóm nhiều hơn số ngăn kệ là dấu hiệu luật đang phức tạp quá mức cần.

Có cần dán nhãn phân loại lên gáy sách không?

Không cần trong tủ sách gia đình. Nhãn keo dán lâu ngày ngả màu và để lại vết dính khó gỡ. Ghi nhóm bằng bút chì ở trang đầu hoặc ghi trong sổ danh mục là đủ để giữ trật tự.

Sách tiếng nước ngoài nên để riêng hay xếp chung theo chủ đề?

Nếu số lượng ít thì xếp chung theo chủ đề, cạnh bản tiếng Việt của cùng tác phẩm nếu có. Nếu nhà có nhiều sách ngoại văn, ví dụ con học trường song ngữ, tách riêng một ngăn theo ngôn ngữ sẽ dễ tìm hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138