SachQuy.comSách Quý
Câu lạc bộ đọc sách

Buổi đầu tiên của nhóm đọc sách: nói gì, làm gì để người mới muốn quay lại

Kịch bản chín mươi phút cho buổi gặp đầu của nhóm đọc: cách chào, câu hỏi làm quen, chọn cuốn đầu, luật nhỏ của nhóm và việc cần làm ngay sau buổi.

Circle of plastic chairs in a ward community room, a young Vietnamese woman in a mustard sweater holding books with plain blank covers, others seen from behind, soft afternoon light

Buổi đầu tiên của một nhóm đọc sách không cần bàn sâu một cuốn nào; việc của nó là cho mỗi người nói được vài câu về sách mình thương, thống nhất cuốn đọc chung đầu tiên, ngày gặp lần sau và hai ba luật nhỏ, rồi kết thúc đúng giờ. Người mới quay lại vì thấy mình được nghe và thấy buổi gặp có đầu có đuôi, không phải vì người tổ chức nói hay. Chín mươi phút là vừa: dài hơn thì người có con nhỏ, người phải về nấu cơm bắt đầu nhìn đồng hồ.

Bài đi theo một tình huống quen thuộc: chị Hạnh ở một phường của Hà Nội, nhắn trong nhóm cư dân rủ ai thích đọc sách thì tối thứ Bảy gặp ở phòng sinh hoạt của khu. Có chín người nhắn sẽ đến, thực tế đến sáu: một cô giáo về hưu, hai bạn sinh viên ở trọ, một anh làm kế toán, một mẹ có con học lớp tám và chính chị. Dưới đây là cách chị chuẩn bị, chạy buổi gặp và làm gì ngay tối hôm đó để tuần sau vẫn còn người.

Chuẩn bị trước một tuần: ít việc nhưng phải xong

Người tổ chức lần đầu hay chuẩn bị thừa ở chỗ không cần và thiếu ở chỗ cần. Danh sách dưới đây là đủ cho một nhóm năm đến mười hai người:

  • Chỗ ngồi xếp thành vòng tròn, không xếp hàng như lớp học. Vòng tròn làm ai cũng thấy mặt nhau, không có "bục giảng". Phòng sinh hoạt khu phố, một góc quán cà phê yên, phòng khách nhà ai đó rộng một chút đều được.
  • Mỗi người được dặn mang theo một cuốn sách mình từng thích, sách giấy, cũ cũng được. Cuốn sách trên tay giúp người ngại nói có cái để cầm và có cái để kể.
  • Một tờ giấy trắng to và vài cây bút để ghi tên sách được đề cử. Không cần máy chiếu, không cần tài liệu in sẵn.
  • Nước lọc, trà và một đĩa bánh nhỏ. Đồ ăn đơn giản để không ai phải ngại "lần sau đến lượt mình phải chuẩn bị nhiều".
  • Ba dòng tin nhắn nhắc trước một ngày: giờ, chỗ gửi xe, nhớ mang một cuốn sách. Người đã hứa đến mà không được nhắc thì một nửa sẽ quên.

Thứ không cần: phông nền, tên nhóm thật kêu, logo, quy chế nhiều điều. Những thứ đó làm buổi đầu nặng nề như một cuộc họp, trong khi người ta đến vì muốn nói chuyện sách với người lạ một cách nhẹ nhàng.

Chín mươi phút chia thế nào

Chia thời gian ra giấy trước giúp người tổ chức không để phần làm quen nuốt hết buổi. Đây là cách chị Hạnh chia, có thể co giãn mười phút mỗi bên:

Thời gianViệcGhi chú
Mười phút đầuChào, nói vì sao lập nhóm, giờ kết thúcNói rõ giờ về ngay từ đầu để ai cũng yên tâm
Ba mươi phútMỗi người giới thiệu cuốn sách mình mang theoMỗi người khoảng ba đến bốn phút
Hai mươi phútĐề cử và chọn cuốn đọc chung đầu tiênGhi tên sách lên tờ giấy to
Mười lăm phútThống nhất lịch, chỗ gặp, vài luật nhỏKhông biểu quyết từng chữ
Mười lăm phút cuốiTrò chuyện tự do, trao đổi số liên lạcNgười muốn về sớm được về

Phần giới thiệu sách là phần quan trọng nhất và cũng dễ vỡ nhất. Nếu một người kể mười lăm phút, những người sau sẽ rút ngắn phần của mình vì ngại, và người ít nói nhất sẽ chỉ kịp nói tên sách. Người dẫn nên nói trước: "Mỗi người khoảng ba phút thôi nhé, để ai cũng kịp nói." Câu này nói trước thì không ai thấy bị cắt lời.

Câu mở đầu và vòng giới thiệu sách

Lời chào của người tổ chức nên ngắn và thật. Kiểu: "Mình lập nhóm vì đọc xong một cuốn hay mà không có ai để kể. Mỗi tháng nhóm đọc chung một cuốn, gặp một lần, ai đọc chưa xong vẫn cứ đến." Câu cuối rất quan trọng: nỗi sợ lớn nhất của người mới là đến mà chưa đọc xong sẽ bị nhìn như học trò chưa làm bài.

Vòng giới thiệu nên đi theo ba câu hỏi gợi ý viết lên giấy: tên mình, cuốn sách mang theo là gì, và một khoảnh khắc trong cuốn đó còn nhớ. Hỏi "khoảnh khắc còn nhớ" tốt hơn hỏi "cuốn này nói về gì", vì người ta kể chuyện riêng thay vì tóm tắt. Cô giáo về hưu mang Truyện Kiều, kể chuyện hồi nhỏ nghe bà ngâm. Một bạn sinh viên mang Hoàng tử bé, nói chỉ nhớ đoạn con cáo. Anh kế toán mang Ông già và biển cả của Hemingway, kể rằng đọc nó trong một tuần mất việc.

Người dẫn không bình luận dài sau từng người, chỉ một câu ngắn hoặc một câu hỏi phụ. Bình luận dài biến người dẫn thành giám khảo. Nếu ai đó nói "Em không đọc nhiều, chỉ đọc truyện tranh", câu đáp tốt nhất là hỏi bộ truyện nào và thích nhân vật nào, không phải khuyên nên đọc sách nghiêm túc hơn. Nhóm đọc tồn tại được là nhờ không ai thấy gu mình bị chấm điểm.

Một chi tiết nhỏ mà người dẫn lâu năm hay làm: ghi lại tên từng cuốn sách mọi người mang đến lên tờ giấy to, cạnh tên người mang. Cuối buổi, tờ giấy ấy thành danh sách đề cử đầu tiên của nhóm, và người mới thấy cuốn sách của mình được ghi nhận chứ không trôi qua.

Chọn cuốn đầu tiên mà không cãi nhau

Cuốn đầu tiên quyết định khá nhiều: chọn cuốn quá dày, nửa nhóm bỏ cuộc trước buổi hai. Cách làm theo thứ tự:

  1. Người dẫn nói trước tiêu chí: cuốn đầu nên mỏng, dễ tìm mua hoặc mượn ở thư viện công cộng, và đủ chuyện để bàn. Truyện vừa và tiểu thuyết ngắn là hợp nhất.
  2. Mỗi người đề cử tối đa một cuốn, nói một câu vì sao. Ghi lên tờ giấy to.
  3. Gạch những cuốn quá dày hoặc khó tìm ngay tại chỗ, nói rõ là "để dành cho mấy tháng sau", không phải loại bỏ.
  4. Mỗi người được chọn hai cuốn trong số còn lại, đánh dấu bằng bút. Cuốn nhiều dấu nhất thắng.
  5. Cuốn đứng thứ hai ghi lại làm cuốn của tháng sau, để người đề cử không thấy hụt.

Nhóm của chị Hạnh chọn Ông già và biển cả: mỏng, nhiều nhà đã có sẵn, và có thể bàn về sự bền bỉ, tuổi già, cô đơn mà không cần kiến thức văn học. Chí Phèo của Nam Cao, Hai đứa trẻ của Thạch Lam, Hoàng tử bé cũng là những lựa chọn cuốn đầu rất an toàn vì ngắn mà nhiều tầng.

Hai ba luật nhỏ, nói một lần là đủ

Chưa đọc xong vẫn được đến. Luật này giữ người nhiều nhất. Người dẫn chỉ cần nhắc thêm rằng buổi thảo luận sẽ nói cả đoạn kết, ai không muốn biết trước thì cứ nghe phần đầu rồi tự quyết. Không ai bị hỏi đã đọc đến trang nào.

Nói về sách, không nói về người. Được chê cuốn sách thoải mái, nhưng không chê người thích nó. Câu kiểu "ai thích cuốn này chắc chưa đọc gì nhiều" làm nhóm tan nhanh hơn bất kỳ cuốn sách dở nào.

Mỗi lần nói không quá vài phút. Không cần bấm giờ, chỉ cần mọi người đồng ý từ đầu để người dẫn được phép nhắc nhẹ. Luật này nói ở buổi đầu thì về sau nhắc không ai phật lòng.

Kết thúc đúng giờ đã hẹn. Ai muốn ngồi lại thì ngồi, nhưng buổi gặp chính thức khép lại đúng giờ. Người có việc về được mà không thấy mình bỏ dở. Thành thói quen rồi thì người bận vẫn dám đăng ký đến.

Sai hay gặp ở buổi đầu và vì sao

Sai thứ nhất là người tổ chức nói quá nhiều. Hào hứng nên kể dài về dự định của nhóm, về những cuốn mình định đọc trong cả năm, về các nhóm đọc mình từng biết. Người mới nghe xong thấy đây là nhóm của một người, mình chỉ là khán giả. Quy tắc dễ nhớ: người tổ chức nói không quá một phần năm thời gian của buổi.

Sai thứ hai là chọn cuốn đầu theo ý mình thích nhất. Cuốn mình thương thường là cuốn dày, hoặc là cuốn cần đọc trong một tâm thế riêng. Chiến tranh và hòa bình hay Trăm năm cô đơn rất đáng đọc chung, nhưng không phải ở tháng đầu, khi mọi người còn chưa quen nhịp của nhau. Đọc khó quá ở tháng đầu, người ta không trách cuốn sách mà trách nhóm.

Sai thứ ba là lập nhóm nhắn tin rồi để đó cả tháng. Không có gì nhắc, cuốn sách nằm trên bàn và mọi người quên mất mình đã hứa đọc. Sai thứ tư là hứa những thứ chưa làm được: quỹ nhóm, đi dã ngoại, mời tác giả. Hứa nhiều lần đầu, đến buổi ba không làm được, người ta mất lòng tin. Nhóm đọc bền là nhóm hứa ít và giữ đều.

Ngay tối hôm đó và ba tuần sau

Việc sau buổi gặp quyết định có buổi thứ hai hay không. Chị Hạnh làm những việc này trước khi đi ngủ:

  • Nhắn một tin cảm ơn ngắn trong nhóm, ghi lại cuốn sách đã chọn, ngày giờ buổi sau, chỗ gặp.
  • Ghi tên các cuốn được đề cử nhưng chưa chọn vào một danh sách chờ, để tháng sau không phải đề cử lại từ đầu.
  • Nhắn riêng cho người im lặng nhất buổi, hỏi họ thấy thế nào, có ngại gì không. Người im lặng thường là người bỏ nhóm đầu tiên nếu không ai hỏi.
  • Giữa tháng, nhắn một câu hỏi nhẹ về cuốn sách, ví dụ "Mọi người đọc đến đoạn ông lão ra khơi chưa, thấy nhịp truyện thế nào?", để cuốn sách được nhớ tới.
  • Một tuần trước buổi hai, nhắc lịch và nói rõ ai chưa đọc xong vẫn mời đến.

Cách tự kiểm sau ba tuần: đếm số người trả lời tin nhắn giữa tháng và số người xác nhận buổi hai. Nếu từ sáu người còn bốn, nhóm đang khỏe; nhóm đọc nào cũng rơi một hai người sau buổi đầu. Nếu chỉ còn mình và một người, đừng nản, hãy hỏi thẳng những người vắng xem giờ hay cuốn sách không hợp, rồi chỉnh đúng chỗ đó.

Câu hỏi thường gặp

Nhóm đọc sách nên có bao nhiêu người là vừa?

Năm đến mười hai người là cỡ dễ chạy nhất. Ít hơn năm thì một hai người vắng là buổi gặp hụt hẳn, nhiều hơn mười hai thì mỗi người chỉ kịp nói vài câu. Đông quá thì nên tách làm hai nhóm nhỏ.

Buổi đầu có nên bắt mọi người đọc trước một cuốn không?

Không nên. Buổi đầu là để làm quen và chọn sách, mỗi người chỉ mang theo một cuốn mình từng thích. Bắt đọc trước khi chưa ai quen ai sẽ làm người bận ngại đến ngay từ buổi đầu.

Có cần thu phí thành viên không?

Phần lớn nhóm nhỏ không cần. Mỗi người tự mua hoặc mượn sách, nước uống thì góp theo buổi hoặc thay phiên nhau mang. Chỉ khi thuê chỗ hay in tài liệu thường xuyên mới cần một quỹ nhỏ, và nên ghi chép rõ ràng.

Gặp trực tiếp hay gặp qua mạng tốt hơn cho buổi đầu?

Buổi đầu gặp trực tiếp tốt hơn nhiều, vì người ta nhớ mặt, nhớ giọng và cuốn sách trên tay nhau. Các buổi sau có thể xen kẽ gặp qua mạng khi trời mưa hay cuối năm bận, nhưng buổi làm quen thì nên ngồi cùng một phòng.

Người tổ chức có phải đọc nhiều hơn mọi người không?

Không cần. Người tổ chức chỉ cần đúng giờ, nhắc lịch đều và biết nghe. Nhóm vận hành tốt nhất khi người dẫn hỏi nhiều hơn giảng, và sau vài tháng có thể thay phiên nhau dẫn.

Một tháng gặp một lần có thưa quá không?

Với người đi làm, một tháng một lần là nhịp dễ giữ nhất, đủ để đọc xong một cuốn vừa phải. Nhóm sinh viên hay người về hưu có thể gặp hai tuần một lần. Quan trọng là giữ đều, không phải gặp dày.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138