SachQuy.comSách Quý
Câu lạc bộ đọc sách

Người dẫn buổi đọc sách: xử lý khi lạc đề, im lặng hoặc một người nói hết

Việc của người dẫn buổi đọc sách: mở và khép buổi, kéo về sách khi lạc đề, gỡ im lặng, nhường lời khi có người nói lấn, và cách thay phiên người dẫn.

Close-up of hands around a cafe table with five Vietnamese readers, a young man in a crimson polo resting his palm on a book with blank pages, rainy afternoon light

Người dẫn buổi đọc sách không phải người hiểu sách nhất mà là người giữ cho buổi gặp có chỗ cho mọi người: mở buổi bằng một câu hỏi dễ, kéo về trang sách khi câu chuyện trôi quá xa, chịu được mười giây im lặng, nhường lời một cách nhẹ nhàng khi có người nói lấn, và khép buổi đúng giờ. Phần lớn những việc này làm bằng câu hỏi, không bằng mệnh lệnh.

Ba tình huống làm người dẫn mới lúng túng nhất là: cả nhóm đang bàn về cuốn sách thì chuyển sang chuyện giá nhà, chuyện con cái học thêm; hỏi một câu xong cả bàn nhìn nhau không ai nói; và một người nói liền mười lăm phút không dừng. Bài này đi qua từng tình huống, kèm câu nói mẫu dùng được ngay, rồi nói tới việc thay phiên dẫn để không ai kiệt sức.

Việc của người dẫn trước, trong và sau buổi

Trước buổi, người dẫn đọc lại những đoạn chính, soạn năm sáu câu hỏi, chọn sẵn một hai đoạn ngắn để đọc to nếu cần mồi chuyện. Người dẫn cũng là người nhắc lịch và hỏi trước xem ai đến. Biết trước hôm nay chỉ có năm người hay mười người thì chia thời gian khác hẳn. Một việc nhỏ nữa là đến sớm mười phút, xếp ghế thành vòng, rót sẵn nước. Người đến đầu tiên thấy chỗ đã sẵn sàng thì yên tâm, không phải đứng ngơ ngác giữa phòng trống.

Trong buổi, người dẫn nói ít, hỏi nhiều, và để ý ai chưa nói. Một quy tắc dễ nhớ là người dẫn chỉ được nói tổng cộng chừng một phần năm thời gian của buổi, kể cả phần mở đầu và kết thúc. Khi thấy mình nói dài, người dẫn dừng lại hỏi người khác. Người dẫn cũng là người nhìn đồng hồ để buổi gặp không quá giờ.

Sau buổi, người dẫn ghi vài dòng: câu hỏi nào làm nhóm nói nhiều, câu nào chết, ai chưa nói được, cuốn tháng sau là gì. Vài dòng đó gửi cho người dẫn buổi kế tiếp. Nhóm đọc lâu năm thường có một cuốn sổ chuyền tay chứa những dòng ghi như vậy, đọc lại sau một năm thấy cả hành trình của nhóm.

Mở buổi và khép buổi: hai chỗ hay bị xem nhẹ

Năm phút đầu quyết định nhịp của cả buổi. Người dẫn nên mở bằng một câu hỏi mà ai cũng trả lời được trong một hơi, kể cả người chưa đọc xong: "Mỗi người cho biết mình đọc đến đâu, và đọc ở chỗ nào: trên xe buýt, trước khi ngủ hay giờ trưa?" Câu hỏi về chỗ đọc nghe chẳng liên quan, nhưng nó làm mọi người cười, nói được một câu, và người chưa đọc xong tự nói ra mà không thấy ngượng. Sau vòng đó, người dẫn biết nên bàn phần đầu bao lâu trước khi nói đến kết.

Khép buổi cũng cần một nghi thức nhỏ. Mười phút cuối, người dẫn dừng thảo luận dù đang hay, và hỏi một câu khép: "Mỗi người mang về một điều gì từ cuốn này?" Rồi nhắc cuốn tháng sau, ngày gặp, người dẫn kế tiếp. Buổi gặp được khép gọn thì người ta về nhà với cảm giác trọn vẹn, và người có việc không phải lén đứng dậy giữa chừng.

Một mẹo nhỏ của người dẫn lâu năm: đặt cuốn sách tháng sau lên bàn ngay từ đầu buổi. Ai tò mò sẽ cầm lên lật trong lúc giải lao, và đến lúc khép buổi thì đã có vài người hỏi mượn.

Khi câu chuyện trôi khỏi trang sách

Lạc đề không phải lúc nào cũng xấu. Bàn Tắt đèn mà mọi người kể chuyện ông bà mình thời đói khổ là lạc đề tốt, vì câu chuyện đang soi lại cuốn sách. Bàn Tắt đèn mà chuyển sang chuyện giá vàng tuần này là lạc đề xấu, vì cuốn sách đã bị bỏ lại. Người dẫn chỉ kéo về khi câu chuyện không còn đường quay lại trang sách.

Kéo về bằng một câu nối. Thay vì nói "mình quay lại chủ đề nhé", hãy nối chuyện đang nói với sách: "Chuyện anh kể làm mình nhớ đoạn chị Dậu phải chạy vạy đủ tiền sưu, có ai thấy giống không?" Câu nối làm người đang kể không thấy bị cắt ngang, mà thấy câu chuyện của mình được dùng.

Dùng cuốn sách như một vật. Mở sách ra, lật đến một trang, nói "Mình đọc to đoạn này nhé". Hành động lật sách kéo sự chú ý của cả nhóm về giữa bàn nhanh hơn mọi lời nhắc. Người dẫn lâu năm luôn kẹp sẵn vài mảnh giấy trắng ở những đoạn định đọc to.

Hẹn để dành. Chuyện ngoài lề mà ai cũng hào hứng thì hẹn: "Chuyện này hay, để lúc uống nước cuối buổi mình nói tiếp." Người ta yên tâm là chuyện của mình không bị gạt bỏ, chỉ được dời đi.

Khi cả nhóm im lặng

Im lặng mười giây sau một câu hỏi là bình thường, người ta đang nghĩ. Người dẫn mới thường hoảng ở giây thứ năm và tự trả lời câu hỏi của mình, hoặc hỏi thêm một câu khác chồng lên. Cả hai đều làm hỏng: lần sau mọi người biết chỉ cần chờ là người dẫn sẽ tự nói. Cách tốt nhất là đếm thầm đến mười, nhìn quanh bàn, mỉm cười, và chờ.

Nếu sau mười giây vẫn im, có thể câu hỏi quá rộng. Thu hẹp nó lại: thay vì "Mọi người nghĩ gì về nhân vật chính?", hỏi "Lúc Jean Valjean nhận ra mình được tha, bạn có tin cái thay đổi đó không?" Câu hỏi bám vào một khoảnh khắc thì dễ trả lời hơn câu hỏi về cả cuốn sách.

Cách thứ ba là hỏi theo vòng: "Mỗi người nói một từ thôi, đọc xong thấy thế nào?" Một từ thì ai cũng nói được, kể cả người ngại nhất. Sau vòng một từ, người dẫn chọn một từ lạ nhất và hỏi người nói từ đó vì sao. Im lặng kéo dài cả buổi thì thường không phải lỗi của câu hỏi mà là cuốn sách không hợp với nhóm, đáng ghi lại để lần chọn sau rút kinh nghiệm. Khi đó đừng cố vắt thêm câu hỏi; khép buổi sớm hơn một chút, chuyển sang chuyện cuốn tháng sau, và mọi người vẫn về với cảm giác dễ chịu.

Khi một người nói hết phần của người khác

Người nói nhiều thường không có ý xấu, họ chỉ hào hứng hoặc quen nói trong cuộc họp. Xử lý theo thứ tự, từ nhẹ đến rõ:

  1. Chờ một chỗ ngắt hơi, cảm ơn bằng một câu cụ thể: "Ý anh về Javert hay quá." Rồi quay sang người khác ngay: "Chị Lan, chị thấy sao?" Gọi tên người khác là cách nhường lời rõ nhất mà không phải nói "anh dừng lại".
  2. Nếu lặp lại, chuyển sang vòng tròn: "Giờ mình đi một vòng, mỗi người hai phút nhé." Vòng tròn có luật chung nên không ai thấy bị nhắm vào.
  3. Nếu vẫn lặp lại, nói riêng sau buổi, nhẹ và thật: "Anh đọc kỹ nên có nhiều ý, nhưng mấy bạn mới hơi ngại nói. Buổi sau anh giúp mình hỏi các bạn ấy được không?" Giao cho họ một vai, thường là vai hỏi người khác, biến người nói nhiều thành đồng minh.
  4. Nhắc lại luật nhỏ của nhóm ở đầu buổi kế tiếp, nói chung cho mọi người, không nhìn vào ai.

Cái không nên làm: cắt lời giữa câu, nói đùa về chuyện ai đó nói nhiều trước mặt cả nhóm, hoặc than phiền sau lưng trong nhóm nhắn tin. Cũng đừng vội kết luận người nói nhiều là người khó chịu: nhiều khi đó là người cô đơn nhất nhóm, cả tháng không có ai để nói chuyện sách, gặp được người nghe thì dồn hết ra một lần. Người nói nhiều mà bị bẽ mặt sẽ bỏ nhóm, và những người khác hiểu ngầm rằng ở đây nói sai một câu cũng có thể bị đem ra cười.

Khi hai người cãi nhau về cuốn sách

Tranh luận là dấu hiệu tốt, cãi nhau thì không. Ranh giới nằm ở chỗ người ta đang nói về sách hay đang nói về nhau. Người dẫn có thể:

  • Nhắc lại cả hai ý bằng lời trung tính: "Chị Mai thấy Xuân Tóc Đỏ đáng ghét, anh Hưng thấy anh ta chỉ là kẻ gặp thời. Hai cách đọc đều có chỗ dựa trong sách."
  • Hỏi người thứ ba: "Có ai đứng giữa hai ý này không?" Thêm người thứ ba thì không còn là hai phe.
  • Hỏi về bằng chứng trong sách: "Đoạn nào làm anh nghĩ vậy?" Lật sách tìm đoạn làm mọi người chậm lại.
  • Nếu đã chuyển sang nói về nhau, dừng hẳn bằng cách nghỉ năm phút pha trà.

Sau buổi, người dẫn nhắn riêng cho cả hai người, cảm ơn vì đã có ý kiến mạnh. Người ta dễ bỏ nhóm sau một lần cãi nhau nếu không ai nói gì, và dễ ở lại nếu thấy ý kiến của mình được tôn trọng dù không được đồng tình.

Thay phiên người dẫn để không ai kiệt sức

Người lập nhóm thường dẫn mọi buổi trong nửa năm đầu, rồi mệt, rồi bỏ, và nhóm tan theo. Cách phòng là bắt đầu thay phiên từ tháng thứ ba hoặc thứ tư. Người đề cử cuốn sách tháng đó là người dẫn tự nhiên nhất, vì họ đã đọc và có lý do để chọn.

Người dẫn mới cần một chút hỗ trợ: gửi cho họ ghi chép của các buổi trước, bộ câu hỏi khung, và hứa rằng mình sẽ ngồi cạnh để đỡ nếu buổi gặp chùng xuống. Buổi dẫn đầu tiên của ai cũng hơi cứng, đừng góp ý ngay trong buổi. Sau buổi, hỏi họ thấy chỗ nào khó, rồi chia sẻ kinh nghiệm của mình về đúng chỗ đó.

Thay phiên còn có lợi là mỗi người dẫn mang một phong cách khác: người hỏi nhiều về nhân vật, người thích đọc to, người hay đem chuyện đời mình vào. Nhóm được nghe nhiều cách đọc, và không ai còn coi một người là "chủ" của nhóm. Một nhóm đọc có từ ba người trở lên từng dẫn buổi thì sống được qua những tháng người lập nhóm bận hay đi xa.

Câu hỏi thường gặp

Người dẫn buổi đọc sách có cần đọc kỹ hơn mọi người không?

Cần đọc xong và đọc lại vài đoạn chính, nhưng không cần đọc thêm phê bình hay nghiên cứu. Việc chính của người dẫn là hỏi và nghe, không phải giảng. Đọc quá kỹ mà thiếu biết nghe thì buổi gặp thành bài giảng.

Im lặng bao lâu thì người dẫn nên lên tiếng?

Chờ khoảng mười giây sau một câu hỏi rồi mới làm gì đó. Nếu vẫn im, thu hẹp câu hỏi vào một đoạn cụ thể hoặc đi một vòng mỗi người nói một từ. Tự trả lời câu hỏi của mình là cách tệ nhất.

Có nên đặt luật bấm giờ cho từng người nói?

Với nhóm đông hoặc nhóm có người hay nói lấn, đi vòng mỗi người hai ba phút là công bằng. Nhưng đừng bấm giờ suốt buổi, vì sẽ thành cuộc họp. Dùng vòng tròn ở đầu buổi rồi để tự do ở phần sau là cân bằng hơn.

Làm gì khi người dẫn không đồng ý với ý kiến của một thành viên?

Người dẫn nên giữ ý mình lại và hỏi người khác trước. Nếu muốn nói, hãy nói như một thành viên, ngắn gọn, và nói rõ đó là cách đọc của mình. Người dẫn phản bác ngay sẽ làm mọi người ngại nói khác ý người dẫn.

Khi nào nên đổi người dẫn?

Từ tháng thứ ba hoặc thứ tư nên bắt đầu thay phiên, thường là người đề cử cuốn sách tháng đó. Thay phiên sớm giúp người lập nhóm không kiệt sức và nhóm có nhiều giọng khác nhau. Người dẫn mới nên được gửi ghi chép và bộ câu hỏi khung.

Có nên ghi âm buổi thảo luận để người vắng nghe lại không?

Chỉ nên khi mọi người đồng ý, vì nhiều người sẽ nói dè dặt hơn khi biết có ghi âm. Cách nhẹ hơn là người dẫn ghi vài dòng về các ý chính và gửi vào nhóm nhắn tin sau buổi gặp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138