SachQuy.comSách Quý
Sách hay theo chủ đề

Sách về cơ thể người và y học phổ thông: những cuốn kể chuyện bệnh mà không doạ

Sách y học phổ thông do bác sĩ viết: Oliver Sacks, Paul Kalanithi, Atul Gawande, sách về giấc ngủ; chọn theo nỗi lo trong nhà, đọc sao cho khỏi tự chẩn đoán.

Study room with a globe and a lamp, a Vietnamese woman in a white blouse reading a book with blank pages at a wooden desk, over-the-shoulder view, evening glow

Sách y học phổ thông đáng đọc là sách do bác sĩ hoặc nhà khoa học viết, kể những ca bệnh thật và nói rõ chỗ y học còn chưa biết, như Người đàn ông nhầm vợ mình là cái mũ của Oliver Sacks hay Khi hơi thở hóa thinh không của Paul Kalanithi; chúng giúp hiểu cơ thể và hiểu người bệnh, chứ không dạy tự chữa. Đọc những cuốn này xong, người ta thường bớt sợ bệnh viện, biết hỏi bác sĩ câu đúng, và biết ngồi cạnh người thân đang ốm sao cho phải.

Bài gợi ý một danh sách nhỏ có thật, chia theo những nỗi lo hay gặp trong gia đình Việt: nhà có người lớn tuổi, có người mất ngủ triền miên, có người thân vừa nhận một chẩn đoán nặng. Kèm theo là cách đọc sách y học cho khỏi rơi vào cái bẫy quen thuộc: đọc tới đâu thấy mình mắc bệnh tới đó.

Sách y học phổ thông khác sách mẹo sức khoẻ ở đâu

Người viết là người làm nghề. Oliver Sacks là bác sĩ thần kinh, Atul Gawande là bác sĩ phẫu thuật, Paul Kalanithi là bác sĩ phẫu thuật thần kinh. Họ viết từ phòng khám, phòng mổ, từ những ca có thật, nên kể được những chi tiết mà người ngoài nghề không bịa ra được.

Sách nói cả điều chưa biết. Sách mẹo sức khoẻ luôn có câu trả lời chắc nịch. Sách y học tử tế thì hay dừng lại ở chỗ: tới đây y học chưa rõ, các nghiên cứu còn trái nhau. Đó là dấu hiệu của người viết trung thực.

Không bán gì kèm theo. Một cuốn sách mà cuối mỗi chương khuyên mua một loại thực phẩm chức năng, một liệu trình, là sách quảng cáo khoác áo sách. Các cuốn kể dưới đây không bán gì, chỉ kể và giải thích.

Kể chuyện người, không chỉ kể chuyện bệnh. Đọc Sacks, người ta nhớ những người bệnh của ông như nhớ nhân vật tiểu thuyết: người không nhận ra mặt người quen, người mất trí nhớ gần mà vẫn nhớ chuyện xa. Đó là lý do sách của ông được đọc bởi cả người không quan tâm tới y học.

Không làm người đọc hoảng. Sách tốt giải thích để người đọc hiểu, không phóng đại để người đọc sợ. Đọc xong thấy lo hơn và muốn tự mua thuốc là dấu hiệu nên dừng cuốn đó lại.

Danh sách ngắn, tác giả có thật

Những cuốn dưới đây đọc được với người không học y. Thứ tự không phải xếp hạng, mà theo độ nặng của đề tài, từ nhẹ tới nặng.

  • Cuốn về cơ thể người của Bill Bryson (Mỹ). Đi qua từng bộ phận, từ da, xương tới bộ não, kèm chuyện các nhà khoa học đã khám phá ra chúng. Giọng hóm, nhiều con số gây ngạc nhiên, hợp mở đầu.
  • Tại sao chúng ta ngủ, Matthew Walker (Anh). Nhà khoa học về giấc ngủ giải thích ngủ để làm gì, thiếu ngủ ảnh hưởng ra sao tới trí nhớ, tâm trạng, sức khoẻ. Nhiều người đọc xong tự đi ngủ sớm hơn mà không cần ai khuyên.
  • Người đàn ông nhầm vợ mình là cái mũ, Oliver Sacks (bác sĩ người Anh làm việc ở Mỹ). Tập hợp những ca bệnh thần kinh kể như truyện ngắn. Mỗi chương đọc rời được.
  • Cuốn về bảng kiểm trong phòng mổ của Atul Gawande (Mỹ). Kể chuyện một danh sách kiểm tra đơn giản giúp giảm sai sót trong bệnh viện. Ai làm nghề cần cẩn thận, không riêng ngành y, đọc đều thấy có ích.
  • Cuốn về tuổi già và chăm sóc cuối đời của Atul Gawande. Bàn chuyện y học hiện đại hay cố kéo dài sự sống mà quên hỏi người bệnh muốn sống thế nào. Rất nên đọc khi trong nhà có ông bà yếu.
  • Khi hơi thở hóa thinh không, Paul Kalanithi (Mỹ). Hồi ký của một bác sĩ trẻ phẫu thuật thần kinh khi chính mình mắc bệnh nặng. Mỏng, buồn, đẹp.

Hai cuốn cuối là sách nặng về cảm xúc. Không nên đọc chúng ngay trong những ngày đầu khi người thân vừa nhận chẩn đoán xấu, lúc tinh thần đang rối. Đợi khi lòng đã lắng hơn, chúng sẽ giúp nhiều hơn là làm đau thêm. Người đang buồn quá lâu, mất ngủ triền miên vì lo cho người bệnh, nên tìm người thân để chia sẻ và hỏi ý kiến bác sĩ cho chính mình.

Chọn cuốn theo nỗi lo trong nhà

Người ta hay tìm sách y học khi có chuyện. Bảng dưới gợi ý cuốn hợp với từng hoàn cảnh hay gặp.

Hoàn cảnhNên đọcĐọc để làm gì
Nhà có ông bà ngoài tám mươi, sức yếu dầnCuốn về tuổi già của GawandeBiết hỏi ông bà muốn gì, nói chuyện với bác sĩ về mục tiêu chăm sóc
Người trong nhà mất ngủ, thức khuya triền miênTại sao chúng ta ngủHiểu giấc ngủ, thay đổi thói quen buổi tối; mất ngủ kéo dài vẫn phải đi khám
Có người thân thay đổi trí nhớ, tính tìnhSách của Oliver SacksHiểu rằng não bộ có thể thay đổi theo những cách rất lạ, bớt trách người bệnh
Người thân vừa nhận chẩn đoán nặngKhi hơi thở hóa thinh không, đọc khi lòng đã lắngHiểu tâm trạng người bệnh từ bên trong
Con tuổi mới lớn tò mò về cơ thểCuốn về cơ thể của BrysonGiải thích khoa học, nhẹ nhàng, có chuyện vui
Mình làm nghề cần chính xácCuốn về bảng kiểm của GawandeHọc cách giảm sai sót bằng việc rất đơn giản

Bảng này chỉ là gợi ý đọc để hiểu. Mọi quyết định về khám chữa, thuốc men vẫn là việc của bác sĩ điều trị. Sách giúp bạn đặt câu hỏi tốt hơn trong buổi khám, ví dụ "Thưa bác sĩ, nếu điều trị theo hướng này thì ông nhà em sẽ sinh hoạt được tới mức nào?", chứ không giúp bạn thay bác sĩ.

Đọc sách y học mà không tự chẩn đoán mình

Sinh viên y khoa năm đầu có một hội chứng quen thuộc: học tới bệnh nào thấy mình có triệu chứng bệnh đó. Người đọc sách y học phổ thông cũng dễ mắc y như vậy. Đọc chương về mất trí nhớ thì nhớ lại hôm qua quên chìa khoá; đọc chương về giấc ngủ thì lo mình sắp hỏng não. Biết trước cái bẫy này là đã tránh được một nửa.

Mẹo của người đọc lâu năm là đọc sách y học vào buổi sáng hoặc đầu buổi tối, không đọc lúc nằm trên giường sắp ngủ, khi đầu óc dễ lo vẩn vơ. Đọc xong một chương thấy lo thì ghi câu hỏi ra giấy, để dành hỏi bác sĩ trong lần khám tới, rồi gập sách lại. Đừng mở điện thoại tìm thêm triệu chứng lúc nửa đêm; thông tin trôi nổi trên mạng thường chỉ làm nỗi lo to thêm.

Với người lớn tuổi trong nhà, nếu muốn chia sẻ một cuốn sách thì đọc trước rồi kể lại phần phù hợp, đừng đưa nguyên cuốn về bệnh nặng cho người đang yếu. Cách kể nhẹ nhàng, chọn chuyện có hy vọng, quan trọng hơn việc người nghe biết hết sự thật y học.

Hay làm và nên làm khi mua sách sức khoẻ

Kệ sách sức khoẻ ở nhà sách thường đông nhất, và cũng lẫn lộn nhất. Vài thói quen dưới đây giúp lọc ra cuốn đáng mang về:

  • Hay làm: chọn theo nhan đề hứa hẹn. Những cái tên kiểu "khỏi bệnh trong ba mươi ngày" gần như luôn là sách mẹo. Nên làm: lật bìa sau và trang đầu xem tác giả làm nghề gì, có phải bác sĩ hay nhà nghiên cứu không.
  • Hay làm: tin lời giới thiệu trên bìa. Lời khen in trên bìa là để bán sách. Nên làm: đọc thử một chương ở giữa ngay tại nhà sách; sách tử tế thì chương giữa vẫn chắc, sách làm vội thì chương giữa lặp lại chương đầu.
  • Hay làm: mua sách bệnh cụ thể khi vừa nghe tin xấu. Lúc rối thì chọn sai. Nên làm: hỏi bác sĩ điều trị xem có tài liệu nào họ khuyên đọc, rồi mới tìm sách.
  • Hay làm: chụp vài trang gửi nhóm gia đình. Một đoạn tách khỏi ngữ cảnh rất dễ bị hiểu sai, nhất là với người lớn tuổi. Nên làm: kể lại bằng lời của mình, kèm câu "để hỏi lại bác sĩ".
  • Hay làm: giữ sách sức khoẻ cũ mãi trên kệ. Hiểu biết y học thay đổi, lời khuyên mười năm trước có thể đã khác. Nên làm: sách kể chuyện như của Sacks thì giữ, sách hướng dẫn ăn uống, dùng thuốc đã cũ thì thanh lọc dần.

Cái không cần mua: bộ bách khoa bệnh học dày cộp cho gia đình. Người không học y đọc kiểu tra cứu triệu chứng dễ hoảng hơn là hiểu. Một hai cuốn kể chuyện tử tế cộng với một bác sĩ quen để hỏi là đủ cho một gia đình.

Câu hỏi tự hỏi khi đọc, và cuốn tiếp theo

Mấy câu hỏi giúp đọc sách y học tỉnh táo: Đây là một ca bệnh hay một kết luận chung? Tác giả dựa trên nghiên cứu hay kinh nghiệm riêng? Điều này có thay đổi cách mình chăm người trong nhà không? Câu nào mình cần hỏi lại bác sĩ thay vì tự kết luận?

Đọc hết danh sách trên, hướng tiếp theo tuỳ nỗi tò mò. Ai thích chuyện não bộ thì đọc thêm các cuốn khác của Sacks, ông viết nhiều sách về âm nhạc và não, về những người mất thị giác hay thính giác. Ai thích lịch sử y học thì tìm cuốn Siddhartha Mukherjee viết về lịch sử bệnh ung thư như viết tiểu sử một nhân vật. Ai muốn hiểu sâu hơn về gen thì sang nhóm sách tiến hoá và di truyền.

Và nếu đọc xong mà điều đọng lại nhiều nhất là sự biết ơn với những người làm nghề y, thì đó cũng là một kết quả đáng giá. Lần sau vào bệnh viện, bạn sẽ nhìn những bác sĩ, điều dưỡng đang mệt mỏi với con mắt khác, hiểu rằng họ cũng có những đêm trăn trở như những người viết sách kia đã kể.

Câu hỏi thường gặp

Sách y học phổ thông có thay được lời khuyên của bác sĩ không?

Không. Sách giúp hiểu cơ thể và hiểu người bệnh, giúp đặt câu hỏi tốt hơn khi đi khám. Mọi quyết định về khám chữa và thuốc men vẫn phải do bác sĩ điều trị đưa ra.

Người đàn ông nhầm vợ mình là cái mũ nói về gì?

Đây là tập những ca bệnh thần kinh có thật do bác sĩ Oliver Sacks kể lại như truyện ngắn, về những người não bộ thay đổi theo những cách rất lạ. Mỗi chương đọc rời được, hợp cả với người không học y.

Khi hơi thở hóa thinh không có nên đọc khi người thân đang bệnh không?

Nên đợi khi lòng đã lắng lại, không đọc trong những ngày đầu vừa nhận chẩn đoán. Sách là hồi ký của một bác sĩ trẻ mắc bệnh nặng, rất đẹp nhưng nặng cảm xúc.

Đọc sách y học xong thấy lo mình có bệnh thì làm sao?

Đó là phản ứng rất thường gặp, kể cả ở sinh viên y khoa. Hãy ghi câu hỏi ra giấy để hỏi bác sĩ trong lần khám tới, không tìm triệu chứng trên mạng lúc nửa đêm, và đọc sách y học vào ban ngày.

Sách về giấc ngủ có giúp hết mất ngủ không?

Sách giúp hiểu vì sao ngủ quan trọng và thay đổi thói quen buổi tối. Nhưng mất ngủ kéo dài nhiều tuần, kèm mệt mỏi hay buồn bã, thì cần đi khám chứ không chỉ đọc sách.

Có sách y học nào hợp cho con tuổi mới lớn không?

Cuốn về cơ thể người của Bill Bryson hợp vì giọng hóm, nhiều chuyện vui về các nhà khoa học. Cha mẹ đọc trước một vài chương để chọn phần hợp với con.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138