SachQuy.comSách Quý
Xây tủ sách gia đình

Tủ sách cho quê: gom sách tặng thư viện làng sao cho có người đọc

Gom sách tặng tủ sách ở quê cho đúng: hỏi trước người giữ tủ cần gì, chọn sách hợp người đọc ở thôn xã, đóng thùng chống ẩm, lập sổ mượn và gửi tiếp đều đặn.

Wide shot of a village community room where a teenage girl in a white-and-blue striped shirt unpacks donated boxes of books with plain blank covers onto low shelves, bright midday light

Tặng sách cho tủ sách ở quê chỉ có ích khi hỏi trước người giữ tủ cần loại sách gì, chọn sách hợp với người đọc ở đó, gửi sách sạch và còn tốt trong thùng chống ẩm, và có người cùng lo sổ mượn, chỗ để sau khi sách tới. Một thùng sách gửi về theo cảm hứng, không ai đón, thường nằm góc nhà văn hoá tới khi mốc.

Nhiều gia đình ở thành phố có ý muốn gửi sách về quê: dựng góc đọc cho trẻ con trong họ, góp sách cho nhà văn hoá thôn, gửi cho trường tiểu học xã nơi bố mẹ từng học. Ý tốt ấy cần thêm một chút chuẩn bị để sách không chỉ tới nơi mà còn được đọc. Bài đi theo cách một nhóm vài gia đình gom sách cho một tủ sách thôn ở miền Trung.

Vì sao nhiều tủ sách quê có sách mà không có người đọc

Ai từng về các xã nông thôn đều có thể đã thấy cảnh này: một tủ kính trong nhà văn hoá thôn đầy sách, cửa khoá, chìa giữ ở nhà một người đã đi làm ăn xa. Trong tủ là sách quyên góp từ nhiều đợt: sách luyện thi chương trình cũ, tạp chí chuyên ngành, sách kỹ năng cho người đi làm văn phòng, vài cuốn tiểu thuyết dày chữ nhỏ. Trẻ con trong thôn đi ngang qua mà không biết tủ có gì cho mình.

Vấn đề nằm ở ba chỗ. Sách gửi về là sách người cho muốn bớt, không phải sách người nhận cần. Không ai được giao giữ tủ và mở cửa theo giờ cố định. Và không có cách mượn về nhà, nên sách chỉ đọc được tại chỗ, mà nhà văn hoá thì ít khi mở.

Ở miền Trung còn thêm chuyện lụt. Tủ đặt sát nền, sau một mùa mưa lớn nước vào là cả tầng dưới ngấm nước, phơi lại không kịp thì mốc hết. Một tủ sách quê cần được nghĩ cả về nơi đặt chứ không chỉ về sách.

Trước khi gom: hỏi người giữ tủ năm điều

Việc đầu tiên không phải là đi xin sách mà là gọi về quê, nói chuyện với người sẽ giữ tủ: thầy cô ở trường, cán bộ văn hoá xã, trưởng thôn, hoặc một người trong họ còn ở quê và sẵn lòng lo. Hỏi:

  1. "Ai sẽ đọc nhiều nhất: trẻ mẫu giáo, học sinh tiểu học, học sinh trung học cơ sở hay người lớn?". Câu trả lời quyết định phần lớn loại sách.
  2. "Tủ đặt ở đâu, có cao khỏi nền không, mùa mưa nước có vào tới không?". Nếu nơi đặt hay ngập, cần tính kệ cao hoặc chỗ khác trước khi gửi sách.
  3. "Ai giữ chìa, tủ mở vào giờ nào?". Nếu chưa có người, cần tìm người trước khi gửi.
  4. "Hiện tủ đã có những sách gì?". Tránh gửi trùng và biết chỗ đang thiếu.
  5. "Có cho mượn về nhà không, nếu có thì ghi chép thế nào?". Nếu chưa có cách, gửi kèm một cuốn sổ mượn kẻ sẵn cột.

Năm câu này nghe như thủ tục, nhưng chính chúng phân biệt một thùng sách được đọc với một thùng sách được cất.

Nên gom sách gì cho tủ sách quê

Tuỳ câu trả lời ở trên, nhưng với phần lớn tủ sách thôn xã, những loại sau thường được đọc nhiều nhất:

  • Truyện tranh và sách tranh cho trẻ nhỏ, chữ to, nhiều hình, bìa cứng càng tốt vì sẽ qua tay rất nhiều em.
  • Truyện thiếu nhi Việt Nam và thế giới quen thuộc như Dế Mèn phiêu lưu ký của Tô Hoài, Hoàng tử bé của Antoine de Saint-Exupéry, Không gia đình của Hector Malot, cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở.
  • Truyện cổ tích Việt Nam, sách về con vật, cây cối, sông biển, sách khoa học phổ thông có hình cho trẻ tò mò.
  • Sách cho người lớn ở thôn: sách chăm sóc sức khoẻ gia đình phổ thông, sách nấu ăn, sách trồng trọt và chăn nuôi phổ thông còn hợp thời, vài tiểu thuyết và truyện ngắn dễ đọc, chữ không quá nhỏ.
  • Từ điển tiếng Việt và từ điển Anh Việt cho học sinh.

Không gửi sách giáo khoa và sách luyện thi của chương trình đã đổi, sách tra cứu lỗi thời, tạp chí chuyên ngành, sách quá chuyên sâu. Không gửi sách mốc, thiếu trang, sách in lậu giấy xám chữ nhoè: trẻ đọc sách lậu thì hay gặp chữ sai, hình mờ, và sách mốc có thể làm hỏng cả tủ.

Gom, lọc và đóng thùng ở thành phố

Khi nhóm gia đình bắt đầu gom, đặt một ngày nhận sách cố định và một người lọc. Người lọc lật từng cuốn: còn đủ trang không, có mốc không, có vết bút vẽ bậy nhiều không, có đúng loại tủ quê cần không. Cuốn nào không đạt thì trả lại người cho hoặc cho vào thu gom giấy, đừng ngại. Gửi về quê một thùng nhỏ toàn sách tốt có ích hơn ba thùng lẫn lộn.

Ghi danh sách sách gửi ngay lúc lọc, mỗi thùng một trang, để bên nhận đối chiếu khi mở thùng. Danh sách này cũng giúp nhóm biết đợt sau còn thiếu loại gì.

Đóng thùng chống ẩm: lót đáy thùng các tông bằng một lớp túi nilon lớn, xếp sách dựng đứng hoặc nằm phẳng, không nhét chéo; trên cùng phủ thêm một lớp nilon rồi mới dán thùng. Mấy cuốn bìa cứng to xếp xuống dưới. Mỗi thùng không quá nặng để một người bê được, vì ở quê thùng thường được chuyển bằng xe máy đoạn cuối. Ngoài thùng ghi rõ "sách, tránh ướt" bằng bút dạ.

Khi sách tới nơi: dựng tủ cho có người đọc

Kệ cao khỏi nền. Ở vùng hay ngập, tầng sách thấp nhất nên cao hơn mực nước những lần lụt gần đây mà người trong thôn còn nhớ. Kệ mở, không cần tủ kính, cách tường đất hay tường ẩm một khoảng để có khe gió.

Sách trẻ con ở tầm thấp nhất có thể. Trong giới hạn an toàn với nước, sách thiếu nhi càng gần tầm tay trẻ càng tốt, nhiều cuốn quay bìa ra. Một tấm chiếu hay vài cái ghế nhựa thấp cạnh kệ.

Giờ mở cố định. Chiều thứ bảy, sáng chủ nhật, hay giờ tan học. Một giờ mở đều đặn mỗi tuần hiệu quả hơn mở mỗi ngày mà không ai biết lúc nào.

Sổ mượn và người giữ sổ. Một cuốn sổ ghi ngày, tên người mượn, tên sách, ngày trả. Có thể giao cho một em học sinh lớn trong thôn giữ sổ dưới sự trông của người lớn; các em làm việc này rất nghiêm túc.

Cho mượn về nhà. Sách chỉ đọc tại chỗ thì ít người đọc. Cho mượn một hai cuốn mỗi lần, một hai tuần. Có thể mất vài cuốn mỗi năm, nhưng đổi lại sách được đọc thật.

Giữ tủ sống sau đợt đầu: gửi tiếp và hỏi lại

Tủ sách quê thường sôi nổi vài tháng đầu rồi lặng dần khi trẻ con đọc hết những cuốn hấp dẫn. Cách giữ là gửi tiếp theo đợt nhỏ, mỗi năm hai ba lần, mỗi lần một hai thùng, sau khi hỏi người giữ tủ: "Các em đọc hết những cuốn nào rồi, đang hỏi loại sách gì?". Đợt gửi nhỏ mà trúng sở thích tốt hơn một đợt lớn rồi im.

Nhóm gia đình ở thành phố có thể giúp người giữ tủ những việc nhỏ khác: gửi thêm sổ mượn mới khi sổ cũ hết trang, gửi băng dính giấy để sửa sách rách, gửi vài cuốn sách hướng dẫn trò chơi đọc cho trẻ. Mỗi dịp về quê, ghé tủ sách một buổi, ngồi đọc với các em một truyện, các em sẽ nhớ.

Sau mùa mưa lớn, hỏi thăm tủ sách. Nếu có sách bị ướt, hướng dẫn người giữ tủ lau nhẹ bằng khăn khô, dựng mở hé cho khô ở nơi thoáng, không phơi nắng gắt; cuốn nào mốc lan thì bỏ để không lây sang sách khác. Một vài lần như vậy, người giữ tủ ở quê sẽ dần quen tay mà tự làm.

Tự kiểm sau một năm

Sau một năm, hỏi người giữ tủ ba điều. Sổ mượn có bao nhiêu trang đã kín. Những cuốn nào bị mượn nhiều nhất, sờn nhất. Những cuốn nào chưa ai đụng tới. Câu trả lời cho biết tủ sách đang sống hay đang ngủ, và đợt gửi tới nên gửi gì.

Đừng đo bằng số sách đã gửi. Hai trăm cuốn mà sổ mượn kín ba mươi trang có ý nghĩa hơn một nghìn cuốn nằm trong tủ khoá. Cũng đừng so tủ của thôn này với thôn khác hay với thư viện thành phố. Mỗi tủ sách quê có nhịp riêng, và đôi khi chỉ cần vài em nhỏ đều đặn tới mượn mỗi tuần đã là tủ sách đáng giữ.

Một tủ sách quê thành công nhất thường không phải tủ có nhiều sách nhất, mà là tủ có một người ở quê thấy nó là việc của mình. Nhiệm vụ của người ở xa là tìm ra người ấy, và giúp họ đủ sách, đủ sổ, đủ chỗ khô để làm.

Buổi mở tủ đầu tiên: để trẻ con trong thôn thấy tủ là của mình

Sách tới nơi, xếp lên kệ xong, đừng chỉ khoá cửa ra về. Một buổi mở tủ nhỏ vào chiều cuối tuần, mời trẻ con trong thôn và bố mẹ các em tới, quyết định nhiều điều về những tháng sau. Không cần nghi thức, không cần phát biểu; chỉ cần vài người lớn ngồi đọc to vài truyện cổ tích, vài truyện ngắn thiếu nhi cho các em nghe, rồi để các em tự đi quanh kệ chọn sách.

Trong buổi đó, chỉ cho các em cách mượn: tới gặp ai, ghi sổ thế nào, mấy hôm thì trả. Cho mỗi em mượn ngay một cuốn mang về. Trẻ con nông thôn thường ngại chạm vào thứ trông như của chung, sợ làm hỏng; một lần được cầm sách về nhà là các em hiểu tủ này dành cho mình.

Nếu có thể, nhờ một hai em lớn hơn làm người giúp việc tủ: xếp lại sách sau buổi, nhắc bạn trả sách, đọc truyện cho các em nhỏ. Các em được giao việc thường giữ tủ chu đáo hơn người lớn, và đó cũng là cách nuôi người giữ tủ của những năm sau.

Câu hỏi thường gặp

Nên tặng sách mới hay sách cũ cho tủ sách quê?

Cả hai đều được, miễn sách còn tốt, đủ trang, không mốc và hợp với người đọc ở đó. Sách cũ chất lượng tốt rất có ích; nếu mua mới, ưu tiên sách thiếu nhi bìa cứng vì sẽ qua tay rất nhiều em.

Có nên gửi sách giáo khoa cũ về quê không?

Chỉ nên gửi khi người nhận xác nhận vẫn đang học cùng chương trình và còn cần. Sách giáo khoa và sách luyện thi của chương trình đã đổi gần như không dùng được, chỉ chiếm chỗ trong tủ sách.

Làm sao để sách gửi về không bị ẩm mốc trên đường?

Lót nilon dưới đáy và phủ nilon trên cùng trước khi dán thùng, xếp sách phẳng hoặc dựng thẳng, ghi rõ ngoài thùng là sách cần tránh ướt. Khi tới nơi, mở thùng ngay và xếp sách lên kệ thoáng, không để thùng dưới nền nhà.

Tủ sách ở quê có nên cho mượn sách về nhà không?

Nên, vì sách chỉ đọc tại chỗ thì ít người đọc. Cho mượn một hai cuốn mỗi lần trong một hai tuần, ghi vào sổ mượn. Có thể mất vài cuốn mỗi năm nhưng đổi lại sách được đọc thật sự.

Vùng hay ngập lụt thì đặt tủ sách thế nào?

Đặt kệ ở nơi cao nhất của nhà văn hoá hoặc trường, tầng sách thấp nhất cao hơn mực nước những lần lụt gần đây. Trước mùa mưa, có thể chuyển sách tầng dưới lên cao hoặc vào thùng kín đặt trên cao.

Ai nên giữ tủ sách ở thôn?

Người phù hợp nhất là người ở thôn thường xuyên và thật sự thích việc này, như thầy cô, cán bộ văn hoá hay một phụ huynh nhiệt tình. Có thể giao thêm cho học sinh lớn giữ sổ mượn dưới sự trông của người lớn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138