SachQuy.comSách Quý
Chọn sách cho con theo tuổi

Sách cho tuổi 12 đến 14: tiểu thuyết phiêu lưu, trinh thám và văn Việt nên có

Tuổi 12 đến 14 đọc được tiểu thuyết thật: Jules Verne, Đảo giấu vàng, Sherlock Holmes, Anne tóc đỏ, Đất rừng phương Nam. Vì sao hợp và cách để con tự chọn.

Wide shot of a picnic mat under park trees where a teenage girl in a salmon hoodie lies reading a thick novel with plain blank covers, younger brother nearby, golden evening light

Tuổi 12 đến 14 là lúc con đọc được tiểu thuyết thật, và những cuốn hợp nhất là tiểu thuyết phiêu lưu như Hai vạn dặm dưới đáy biển của Jules Verne, Đảo giấu vàng của Robert Louis Stevenson, truyện trinh thám Sherlock Holmes của Arthur Conan Doyle, Anne tóc đỏ dưới chái nhà xanh của L. M. Montgomery, và Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi. Những cuốn này có cốt truyện cuốn, nhân vật chính trẻ hoặc gần tuổi con, và đủ dày để con thấy mình đang đọc sách "của người lớn" mà không phải gặp những chuyện quá nặng.

Tuổi này cũng là lúc cha mẹ khó chọn sách nhất, vì con bắt đầu có gu riêng và không muốn được chọn hộ. Bài này nói về từng nhóm sách, vì sao chúng hợp tuổi mười hai mười bốn, và cách đặt sách trước mặt con mà không biến nó thành bài tập.

Vì sao tuổi này hợp với tiểu thuyết phiêu lưu

Đứa trẻ mười hai mười ba tuổi muốn đi xa, muốn tự quyết, muốn thử sức mình. Phần lớn những điều đó đời thật chưa cho phép. Tiểu thuyết phiêu lưu cho con đi trước bằng trí tưởng tượng: xuống đáy biển trên một con tàu ngầm, lên một hòn đảo có kho báu, vượt nửa vòng trái đất trong một cuộc đánh cược. Đó là lý do những cuốn sách viết từ rất lâu vẫn giữ được bạn đọc tuổi này qua nhiều thế hệ.

Tiểu thuyết phiêu lưu cổ điển cũng có một cái lợi ít ai nói: chúng dày, nhiều chương, nhiều tên riêng, nhiều từ lạ về tàu thuyền, địa lý, khoa học. Đọc trọn một cuốn như thế là một lần luyện sức đọc dài, chuẩn bị cho những cuốn văn học nặng hơn sau này. Con không thấy mình đang luyện, chỉ thấy mình đang muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp.

Một điều cần chuẩn bị: văn của những cuốn này có đoạn tả rất dài, nhất là Jules Verne với những trang liệt kê loài cá, loài san hô. Nói trước với con rằng đọc lướt những đoạn đó cũng không sao, khi nào thích thì quay lại. Nhiều người mê sách lâu năm thú nhận lần đầu đọc Hai vạn dặm dưới đáy biển cũng nhảy cóc qua các trang liệt kê.

Những cuốn phiêu lưu nên có trong tủ

Các tác phẩm dưới đây đều có thật, được dịch và in lại nhiều lần. Chọn bản dịch đầy đủ thay vì bản rút gọn cho tuổi này.

  • Hai vạn dặm dưới đáy biển của Jules Verne, Pháp. Một giáo sư, người giúp việc và một thợ săn cá voi bị giữ lại trên tàu ngầm Nautilus của thuyền trưởng Nemo, một người bí ẩn đã quay lưng với đất liền. Phiêu lưu, khoa học và một nhân vật khó hiểu để con tranh luận.
  • Tám mươi ngày vòng quanh thế giới của Jules Verne. Quý ông người Anh Phileas Fogg đánh cược sẽ đi hết vòng trái đất trong tám mươi ngày, cùng người hầu Passepartout. Nhịp nhanh, nhiều nước, nhiều phương tiện, rất hợp trẻ thích địa lý.
  • Đảo giấu vàng của Robert Louis Stevenson, Scotland. Cậu bé Jim Hawkins có được tấm hải đồ dẫn tới kho báu, lên tàu cùng một nhóm người trong đó có gã cướp biển một chân Long John Silver. Hồi hộp, nhân vật xấu tốt lẫn lộn.
  • Robinson Crusoe của Daniel Defoe, Anh. Một người sống sót sau đắm tàu, một mình trên đảo hoang nhiều năm, tự dựng nhà, trồng trọt, rồi gặp người bạn mà ông đặt tên là Thứ Sáu. Hợp trẻ thích tự làm, tự xoay xở.

Nếu con chỉ chọn được một cuốn để bắt đầu, Tám mươi ngày vòng quanh thế giới thường dễ vào nhất vì nhịp nhanh và ít đoạn tả dài. Hai vạn dặm dưới đáy biển để sau, khi con đã quen với giọng Jules Verne.

Sherlock Holmes: cửa vào truyện trinh thám

Truyện Sherlock Holmes của Arthur Conan Doyle là cửa vào truyện trinh thám hợp nhất cho tuổi mười hai mười bốn. Thám tử Holmes sống ở London, cùng người bạn là bác sĩ Watson, giải những vụ án bằng cách quan sát những chi tiết người khác bỏ qua: vết bùn trên giày, vết mòn trên tay áo, cách một người đứng. Watson là người kể chuyện, nên người đọc luôn đi sau Holmes một bước, và chính cảm giác đuổi theo đó làm trẻ mê.

Nên bắt đầu bằng các truyện ngắn, mỗi truyện một vụ án, đọc xong trong một hai tối. Tiểu thuyết dài như Con chó của dòng họ Baskerville để sau, khi con đã quen nhân vật. Một số vụ án có án mạng, nhưng được kể theo lối cổ điển, không tả máu me; phần lớn trẻ tuổi này đọc được.

Một trò hay nhiều nhà làm: đọc tới đoạn Holmes sắp nói ra lời giải thì dừng lại, mỗi người đoán thủ phạm và lý do, rồi mới đọc tiếp. Trẻ sẽ bắt đầu để ý chi tiết khi đọc, và đó là cách đọc kỹ tự nhiên nhất.

Anne tóc đỏ và Đất rừng phương Nam: hai cuốn về lớn lên

Anne tóc đỏ dưới chái nhà xanh của L. M. Montgomery. Hai anh em già Matthew và Marilla ở một vùng quê Canada định nhận nuôi một cậu bé để giúp việc đồng áng, nhưng người ta gửi nhầm tới một cô bé mồ côi tóc đỏ, nói không ngừng, giàu tưởng tượng tên Anne. Cuốn sách kể Anne lớn lên, kết bạn, đi học, gây đủ thứ rắc rối. Rất hợp trẻ mười hai mười ba tuổi hay mơ mộng, nói nhiều.

Vì sao Anne hợp tuổi này. Anne không hoàn hảo: nóng tính, hay tự ái, hay làm hỏng việc vì mải tưởng tượng. Trẻ tuổi mới lớn thấy mình được hiểu. Cuốn sách cũng cho thấy người lớn khô khan như Marilla thương người theo cách riêng, điều mà trẻ tuổi này hay bỏ qua ở chính cha mẹ mình.

Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi. Cậu bé An lưu lạc giữa vùng sông nước rừng U Minh, được một gia đình làm nghề rừng nhận nuôi, kết bạn với thằng Cò, theo tía nuôi đi lấy mật, bắt rắn, sống giữa thiên nhiên Nam Bộ. Văn tả cảnh rừng, sông, chợ nổi rất đậm, đọc xong muốn về miền Tây.

Đọc Đất rừng phương Nam cho trọn. Truyện có nhiều phương ngữ Nam Bộ: tía, má, xuồng, ghe, những tên cây tên cá lạ với trẻ miền Bắc. Đừng tra từng chữ; đọc tiếp, nghĩa sẽ hiện ra theo ngữ cảnh. Nếu nhà có người gốc miền Tây, nhờ họ đọc to một chương, giọng đọc làm cuốn sách sống hẳn lên.

Cuốn nào cho kiểu đứa trẻ nào

Tuổi này con đã có gu. Bảng dưới gợi ý cuốn mở đầu theo điều con đang thích, chứ không theo điều cha mẹ muốn con thích:

Con đang mêThử bắt đầu bằngĐọc tiếp
Phim phiêu lưu, du lịchTám mươi ngày vòng quanh thế giớiHai vạn dặm dưới đáy biển, Đảo giấu vàng
Câu đố, phim trinh thámTruyện ngắn Sherlock HolmesCon chó của dòng họ Baskerville
Viết nhật ký, mơ mộngAnne tóc đỏ dưới chái nhà xanhNhững tấm lòng cao cả
Thiên nhiên, đi rừng, cắm trạiĐất rừng phương NamRobinson Crusoe
Tự làm đồ, sửa đồRobinson CrusoeHai vạn dặm dưới đáy biển
Biển, cá, câu cá với ôngÔng già và biển cả của Ernest HemingwayHai vạn dặm dưới đáy biển

Ông già và biển cả là cuốn mỏng về một ông lão đánh cá Cuba ra khơi một mình và vật lộn với một con cá lớn. Văn đơn giản nhưng ý nghĩa nằm ở dưới, trẻ mười bốn tuổi đọc như truyện đi biển, người lớn đọc như truyện về sức bền của con người. Một cuốn nữa nên đọc hai lần trong đời.

Đặt sách trước mặt con tuổi mới lớn mà không thành bài tập

Tuổi mười hai mười bốn có một nghịch lý: sách cha mẹ đưa thì con ngại, sách con tự tìm thấy thì con đọc. Vì vậy cách tốt nhất là đặt sách ở chỗ con sẽ tình cờ thấy: kệ phòng khách, bàn học, túi đồ đi về quê. Không cần nói "đọc đi con", chỉ cần cuốn sách nằm đó, bìa quay ra.

Một cách khác là chính bạn đọc lại cuốn ấy. Một người cha cầm Đảo giấu vàng đọc trên ghế, kể rằng hồi bằng tuổi con đã thức khuya đọc cuốn này, thường khiến con tò mò hơn mọi lời khuyên. Đọc xong để cuốn sách lại trên ghế. Nhiều cuốn đi từ tay cha mẹ sang tay con theo đúng cách đó.

Tôn trọng việc con từ chối. Tuổi này con có quyền nói một cuốn sách chán, kể cả cuốn bạn yêu thích nhất. Hỏi con chán ở đâu, nghe con nói, và đừng thuyết phục. Một năm sau con có thể tự quay lại, hoặc không, và cả hai đều ổn.

Những điều nên để ý khi chọn sách tuổi mới lớn

Ngoài những cuốn kinh điển, con sẽ tự tìm tới nhiều sách tuổi mới lớn khác. Mấy điều cha mẹ nên để ý mà không cần cấm đoán:

  • Lật xem nhanh vài chương giữa sách, không chỉ đọc lời giới thiệu ở bìa sau. Lời giới thiệu thường không nói hết nội dung.
  • Sách về tình cảm tuổi học trò là bình thường ở tuổi này; điều cần để ý là cảnh quá chi tiết hoặc bạo lực được tả để giật gân.
  • Nếu không chắc, đọc cùng lúc với con. Bạn sẽ có chuyện để nói, và con thấy cha mẹ quan tâm tới thứ con đọc chứ không kiểm soát nó.
  • Đừng lấy sách của con đi khi chưa nói chuyện. Lấy đi là con sẽ đọc lén, và lần sau con không kể nữa.
  • Giữ trong tủ vài cuốn kinh điển của tuổi lớn hơn. Đến một lúc con sẽ với lên tầng kệ cao hơn, khi chính con thấy sẵn sàng.

Mục tiêu ở tuổi này không phải là con đọc đúng danh sách, mà là con vẫn còn đọc khi bước vào những năm bận rộn của cấp hai, cấp ba. Một đứa trẻ mười bốn tuổi còn tự cầm sách lên đọc, dù là cuốn gì, là điều cha mẹ nên mừng.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ 12 tuổi nên đọc tiểu thuyết nào đầu tiên?

Tám mươi ngày vòng quanh thế giới của Jules Verne thường dễ vào nhất vì nhịp nhanh, nhiều nước, ít đoạn tả dài. Nếu con thích câu đố thì bắt đầu bằng truyện ngắn Sherlock Holmes. Chọn theo điều con đang mê sẽ dễ thành công hơn chọn theo danh sách.

Truyện Sherlock Holmes có hợp với học sinh lớp 7 không?

Phần lớn học sinh lớp bảy đọc được, nhất là các truyện ngắn mỗi truyện một vụ án. Có án mạng nhưng được kể theo lối cổ điển, không tả máu me. Bắt đầu bằng truyện ngắn rồi mới tới tiểu thuyết dài như Con chó của dòng họ Baskerville.

Đất rừng phương Nam có khó đọc với trẻ miền Bắc không?

Truyện có nhiều phương ngữ Nam Bộ và tên cây cá lạ, nhưng nghĩa thường hiện ra theo ngữ cảnh. Không cần tra từng chữ, cứ đọc tiếp. Nếu nhà có người gốc miền Tây, nhờ họ đọc to một chương sẽ giúp con vào truyện dễ hơn.

Con 13 tuổi chê sách kinh điển là chán thì làm sao?

Đừng thuyết phục, hãy hỏi con chán ở đâu và nghe con nói. Thử đặt một cuốn phiêu lưu nhịp nhanh ở chỗ con dễ thấy thay vì đưa tận tay. Cha mẹ tự đọc lại một cuốn mình mê hồi nhỏ cũng thường khiến con tò mò.

Có nên cho con tuổi 13 đọc sách về tình cảm tuổi học trò không?

Sách về tình cảm tuổi học trò là bình thường ở tuổi này. Cha mẹ nên lật xem vài chương giữa sách để biết nội dung, và đọc cùng con nếu không chắc. Đừng lấy sách của con đi khi chưa nói chuyện, vì con sẽ đọc lén và thôi kể.

Ông già và biển cả có hợp với trẻ 14 tuổi không?

Có, cuốn này mỏng, văn đơn giản, trẻ mười bốn tuổi đọc như một truyện đi biển. Ý nghĩa về sức bền của con người nằm ở dưới, nên đáng đọc lại khi lớn. Hợp với trẻ thích biển, thích câu cá hoặc thích những câu chuyện ít nhân vật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138