SachQuy.comSách Quý
Xây tủ sách gia đình

Thanh lọc tủ sách: cuốn nào giữ, cuốn nào cho, cuốn nào tặng thư viện

Thanh lọc tủ sách gia đình theo ba câu hỏi: còn ai đọc, có thay được không, còn dùng được không. Chia giữ, cho người quen, tặng thư viện và cuốn nào nên bỏ hẳn.

Overhead shot of three generations sitting on a living room floor sorting books with plain blank covers into piles, grandfather in an orange-brown shirt, warm late afternoon light

Thanh lọc tủ sách dễ nhất khi đặt cho mỗi cuốn ba câu hỏi theo thứ tự: trong nhà còn ai sẽ đọc hay tra nó không, nếu mất có tìm lại được không, và sách còn đủ lành để người khác dùng không. Câu trả lời chia sách thành bốn chồng: giữ, cho người quen, tặng thư viện hay trường học, và bỏ hẳn vì đã hư.

Thanh lọc không phải là dọn để có kệ trống. Đó là việc giữ cho tủ sách vẫn là tủ của những cuốn đang sống, và cho những cuốn đã xong việc ở nhà mình được sống tiếp ở nơi khác. Bài đi theo một buổi thanh lọc cuối năm của một gia đình ba thế hệ ở nhà ống, với hơn bốn trăm cuốn trên ba kệ.

Khi nào là lúc thanh lọc

Có mấy dấu hiệu cho thấy tủ sách cần thanh lọc. Sách bắt đầu nằm ngang trên đầu hàng sách đứng vì hết chỗ. Mỗi lần rút một cuốn phải kéo mạnh. Có những ngăn mà trong một năm không ai mở. Sách mới mua phải tạm để trên bàn vì không có nhà. Và có mùi ẩm khi mở cánh tủ, dấu hiệu sách đang quá chật, không khí không lưu thông.

Thời điểm hợp nhất thường là trước Tết, khi cả nhà dọn dẹp, hoặc đầu hè khi con nghỉ học và có thời gian ngồi cùng. Tránh thanh lọc vào mùa nồm hay mấy ngày mưa dầm, vì sách bày ra sàn lâu sẽ hút ẩm.

Một nguyên tắc nhiều gia đình rút ra sau vài lần: thanh lọc mỗi năm một lần, vừa phải, dễ hơn nhiều so với năm năm mới làm một lần thật lớn. Lần lớn thì mệt, quyết định vội, và hay hối tiếc vì cho nhầm. Lần nhỏ thì mỗi quyết định nhẹ, có thời gian nghĩ.

Ngoài lần lớn mỗi năm, nhiều nhà còn giữ một thói quen nhỏ quanh năm: đặt một cái thùng "sẽ cho" dưới chân kệ. Đọc xong một cuốn mà biết không đọc lại thì cho vào thùng ngay. Tới buổi thanh lọc cuối năm, nửa phần việc đã được làm sẵn, cả nhà chỉ còn rà lại các ngăn và các cuốn cũ lâu năm.

Ba câu hỏi, đặt theo thứ tự

Mỗi cuốn đi qua đúng ba câu hỏi này, không nhảy cóc. Thứ tự quan trọng vì nó ngăn bạn giữ sách chỉ vì tiếc:

  1. Trong năm tới, có ai trong nhà sẽ đọc lại, đọc lần đầu, hoặc tra cứu cuốn này không? Hỏi thật với từng người, kể cả con. Nếu có, cuốn sách ở lại, không cần hỏi tiếp. Nếu không ai nói có, sang câu hai.
  2. Nếu mất cuốn này, có tìm lại được không? Sách còn bán rộng rãi, sách thư viện công cộng có, sách hay được tái bản thì tìm lại dễ; cho đi không tiếc. Sách có chữ ký, có lời đề tặng, bản in xưa, sách của ông bà để lại thì khó thay; cân nhắc giữ dù chưa ai đọc. Nếu tìm lại được, sang câu ba.
  3. Sách còn đủ lành để người khác đọc không? Còn đủ trang, giấy không mốc lan, gáy không rã, không có mùi ẩm nặng. Nếu còn, đưa vào chồng cho đi. Nếu không, đưa vào chồng bỏ.

Ba câu hỏi này đặc biệt có ích với người hay tiếc. Câu một cho phép giữ mọi cuốn có tương lai trong nhà. Câu hai giữ những cuốn có giá trị riêng. Những cuốn còn lại đều là những cuốn đã xong việc ở đây.

Bốn chồng và nơi mỗi chồng đi

Sau khi qua ba câu hỏi, sách được chia vào bốn chồng. Mỗi chồng có hướng đi riêng:

ChồngGồm những cuốnĐi đâu
GiữSách sẽ đọc, sách tra cứu đang dùng, sách có giá trị riêngLên lại kệ, ghi sổ nếu có thay đổi ngăn
Cho người quenSách hay mà nhà không đọc lại, sách con đã lớn quaHỏi bạn bè, họ hàng, đồng nghiệp đã từng nhắc tới cuốn đó; em nhỏ trong họ
TặngSách còn tốt, hợp với người đọc phổ thông hoặc thiếu nhiThư viện trường của con, tủ sách xã hay khu phố, thư viện công cộng nếu họ nhận
BỏSách mốc lan, thiếu nhiều trang, sách luyện thi chương trình đã đổi, sách tra cứu lỗi thờiThu gom giấy tái chế; không tặng ai sách hỏng

Trước khi đưa chồng tặng đi, hỏi trước nơi nhận cần loại sách gì. Nhiều thư viện trường chỉ nhận sách thiếu nhi và sách tham khảo đúng chương trình. Mang tới một thùng sách người lớn đủ loại có khi lại làm khó cho người nhận, vì họ phải tự lọc và tự bỏ.

Thanh lọc cùng ba thế hệ: ai được nói gì

Ở nhà có ông bà, bố mẹ và con, buổi thanh lọc dễ thành buổi tranh luận. Ông muốn giữ hết những cuốn sách nghề từ thời đi làm, mẹ muốn bớt sách để có chỗ cho sách của con, con thì muốn giữ cả những cuốn truyện tranh đã đọc mười lần. Cách làm êm nhất là giao cho mỗi người quyền quyết định với phần sách của chính mình, còn phần sách chung thì cả nhà cùng hỏi ba câu hỏi.

Với sách của ông bà, đừng ép thanh lọc. Người lớn tuổi gắn với sách như gắn với đồ đạc kỷ niệm. Thay vào đó, ngồi cạnh ông bà lật từng cuốn, hỏi chuyện: "Cuốn này ông mua hồi nào, ông đọc để làm gì?". Nhiều khi kể xong, chính ông bà sẽ nói "cuốn này cho thằng cháu bên nội đang học ngành đó đi". Sách đi khi người chủ đã sẵn lòng thì không ai buồn.

Với con, cho con tự chọn ba cuốn trong số sách đã lớn qua để giữ làm kỷ niệm, phần còn lại con được quyền quyết định cho ai: em họ, bạn cùng lớp, hay thư viện lớp. Trẻ được chọn người nhận thường vui vẻ cho đi hơn là bị cất sách mà không được hỏi.

Bố mẹ giữ vai trò người dẫn buổi: chuẩn bị thùng, chuẩn bị nhãn chồng bằng mấy tờ giấy trắng đặt trên sàn, ghi sổ, và nhắc thời gian. Một buổi thanh lọc không nên kéo dài quá ba tiếng; quá lâu thì người ta mệt và bắt đầu quyết vội.

Những cuốn hay bị giữ sai và vì sao

Sách mua đắt mà chưa đọc. Giữ vì tiếc tiền là lý do phổ biến nhất. Nhưng cuốn sách sẽ không đọc tiếp chỉ vì nó đắt. Hỏi câu một thật lòng: trong năm tới có đọc không. Nếu không, cho người sẽ đọc là cách duy nhất khiến số tiền ấy có ý nghĩa.

Sách học cũ "để dành cho em". Sách giáo khoa và sách tham khảo đổi theo chương trình; giữ năm năm cho em thì tới lúc em học, sách đã không còn đúng. Chỉ giữ nếu em sẽ học trong một hai năm tới và chương trình chưa đổi.

Sách tặng của người quen. Ngại cho đi vì sợ người tặng biết. Thật ra người tặng mong sách được đọc. Cho lại người sẽ đọc là cách tôn trọng món quà, chỉ cần không cho đi những cuốn có lời đề tặng riêng.

Bộ sách thiếu tập. Bộ năm tập mà mất tập ba, đã nhiều năm không tìm được. Giữ thì chiếm chỗ mà không ai đọc trọn. Nếu là bộ truyện phổ biến, tặng thư viện nơi có thể đã có tập ba để bù vào bộ của họ.

Sách tra cứu lỗi thời. Sách tin học từ thời phần mềm cũ, sách luật đã có văn bản thay thế, sách y khoa gia đình quá cũ. Những cuốn này không nên tặng vì người nhận có thể làm theo thông tin đã lỗi thời. Chúng thuộc chồng bỏ.

Sau buổi thanh lọc: đưa sách đi ngay

Sai lầm cuối cùng và phổ biến nhất: thanh lọc xong, xếp sách cho đi vào thùng, rồi để thùng ở góc nhà, gầm cầu thang, chờ dịp. Sáu tháng sau thùng vẫn ở đó, thậm chí có người lục lại rút vài cuốn lên kệ. Ở nhà ống miền Bắc, thùng các tông để gầm cầu thang qua một mùa nồm là sách bắt đầu mốc, và khi đó chẳng còn ai nhận.

Vì vậy hẹn người nhận trước buổi thanh lọc. Gọi thư viện trường, nhắn họ hàng, hỏi tủ sách khu phố, biết trước ai nhận gì, nhận lúc nào. Thanh lọc xong là thùng đi trong tuần. Chồng bỏ thì đưa ra điểm thu gom giấy cùng ngày.

Ghi vào sổ danh mục những cuốn đã đi, đi đâu. Sau buổi thanh lọc, đứng nhìn kệ: những khoảng trống mới là chỗ cho sách sẽ tới trong năm sau. Một tủ sách khoẻ là tủ sách có cả cửa vào lẫn cửa ra. Vài tuần sau, nếu có ai trong nhà hỏi tìm một cuốn đã cho đi, mở sổ ra là biết nó đang ở đâu.

Chồng bỏ: bỏ sao cho gọn và đúng

Không ai thích bỏ sách, nên chồng này hay bị lờ đi. Nhưng những cuốn mốc lan, mọt khoét, giấy rã thì giữ lại chỉ làm hại các cuốn bên cạnh. Mốc có thể lan qua bào tử khi sách đứng sát nhau; mọt sách ăn từ gáy keo sang các cuốn kế bên. Một cuốn hư bị giữ vì thương có khi kéo theo cả một ngăn.

Sách đưa vào chồng bỏ thì cho vào túi riêng, buộc kín, mang ra khỏi nhà ngay trong ngày, đừng để qua đêm cạnh kệ. Nếu chỉ có một hai trang quý trong cuốn hư, như trang có chữ ký hay một bức tranh minh hoạ con thích, có thể chụp ảnh lại, hoặc cắt riêng trang đó nếu nó còn sạch, rồi bỏ phần còn lại. Với sách xưa có giá trị kỷ niệm lớn mà hư nặng, đừng tự xử lý mạnh tay; hỏi người làm nghề phục chế xem còn cứu được không trước khi quyết.

Sau khi bỏ sách hư, lau sạch chỗ ngăn kệ vừa trống bằng khăn khô, để ngăn khô thoáng vài ngày rồi mới xếp sách khác vào. Nếu thấy mọt hay mối ở thành kệ gỗ, mối nặng thì gọi đơn vị diệt mối, không tự xịt thuốc côn trùng lên kệ đang có sách.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu nên thanh lọc tủ sách một lần?

Mỗi năm một lần là vừa với đa số gia đình, thường vào dịp trước Tết hoặc đầu hè. Thanh lọc nhỏ đều đặn giúp mỗi quyết định nhẹ nhàng hơn và ít hối tiếc hơn so với một lần dọn thật lớn sau nhiều năm.

Sách cũ có vết ố nhẹ có nên đem tặng không?

Vết ố vàng nhẹ ở mép giấy là bình thường với sách để lâu và không ảnh hưởng việc đọc, vẫn có thể tặng. Sách có đốm mốc lan, mùi ẩm nặng hay mọt thì không nên tặng vì có thể lây sang sách của nơi nhận.

Thư viện có nhận mọi loại sách cũ không?

Không. Mỗi nơi có nhu cầu riêng, nhiều thư viện trường chỉ nhận sách thiếu nhi hay sách tham khảo đúng chương trình. Nên hỏi trước nơi nhận cần loại nào để sách tặng thật sự được dùng.

Có nên bán sách cũ thay vì cho không?

Đó là lựa chọn của mỗi nhà. Nhiều gia đình chọn cho và tặng vì nhanh, đơn giản và sách tới đúng người cần. Nếu muốn bán, nên tách riêng những cuốn còn rất tốt, còn lại vẫn cho hoặc tặng để buổi thanh lọc không kéo dài.

Con không chịu cho sách đã lớn qua thì sao?

Đừng ép. Cho con giữ vài cuốn làm kỷ niệm và để con tự chọn người nhận phần còn lại. Nếu con vẫn chưa sẵn lòng, cất vào một thùng riêng và hỏi lại sau vài tháng, thường con sẽ dễ cho hơn.

Sách có lời đề tặng của người khác có nên cho đi không?

Nên giữ nếu lời đề tặng là của người thân hoặc bạn bè gần gũi. Nếu bắt buộc phải cho đi, có thể chụp ảnh trang đề tặng để giữ kỷ niệm. Tránh cho đi ngay trong cùng nhóm bạn với người đã tặng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138