SachQuy.comSách Quý
Kinh điển thế giới nên đọc một lần

Đọc Tam quốc diễn nghĩa khi đã lớn: đi qua hàng trăm nhân vật mà không rối

Đọc lại Tam quốc diễn nghĩa khi đã lớn: chia ba phe để nhớ nhân vật, đọc theo hồi, phân biệt tiểu thuyết với sử, và đọc xong nên tìm tiếp cuốn cổ điển Trung Hoa nào.

Library reading table with stacked thick volumes, a retired Vietnamese man in a burgundy polo shirt turns blank pages with a magnifier, side view, soft afternoon window light

Tam quốc diễn nghĩa đáng đọc lại khi đã lớn, vì lúc nhỏ ta theo các trận đánh và những mẹo kế, còn lúc lớn ta thấy một cuốn sách về lòng người: trung và phản, tài và đức, bạn bè và lợi ích. Cách đọc không rối là chia nhân vật vào ba phe Thục, Ngụy, Ngô ngay từ đầu, và đọc theo từng hồi chứ đừng theo trang.

Nhiều người Việt biết Tam quốc qua phim truyền hình, qua truyện tranh, qua những câu cửa miệng như "nói Tào Tháo, Tào Tháo tới". Nhưng đọc trọn tiểu thuyết của La Quán Trung lại là chuyện khác: nhân vật đông tới mức nghe tên thôi cũng choáng. Phần dưới giúp bạn có tấm bản đồ trong đầu trước khi bước vào.

Truyện kể gì, nói gọn trong vài dòng

Cuối thời nhà Hán bên Trung Hoa, triều đình suy yếu, giặc nổi khắp nơi, các thế lực quân phiệt tranh nhau. Ba người Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi kết nghĩa anh em trong vườn đào, thề cùng nhau dẹp loạn. Từ đó, câu chuyện theo họ và bao nhiêu người khác qua mấy chục năm chiến tranh, cho tới khi đất nước chia ba: Ngụy ở phương bắc do Tào Tháo dựng nên, Thục ở phía tây của Lưu Bị, Ngô ở phía đông của họ Tôn.

Một điều làm người đọc lần đầu bất ngờ: Lưu Bị không phải người thắng nhanh. Suốt một quãng dài đầu truyện, ông chạy hết chỗ này tới chỗ khác, nương nhờ hết người này tới người khác, trong khi Tào Tháo đã mạnh lên trông thấy. Chính quãng gian nan đó làm cho những trang về sau có sức nặng.

Những tên tuổi ai cũng từng nghe đều có mặt: Tào Tháo đa mưu và đa nghi, Gia Cát Lượng được Lưu Bị ba lần tới lều tranh mời ra giúp, Chu Du tài giỏi mà hẹp lượng, Triệu Vân một mình xông vào trận cứu con chúa, Lã Bố võ nghệ vô song mà không giữ chữ tín. Trận Xích Bích, khi liên quân Thục Ngô đánh lui quân Tào trên sông, là một trong những đoạn được đọc nhiều nhất.

Tiểu thuyết viết theo lối chương hồi: mỗi hồi có hai câu đối làm tiêu đề, và hay kết ở chỗ căng nhất kèm câu quen thuộc mời người đọc xem hồi sau. Lối viết này vốn bắt nguồn từ những người kể chuyện ở chợ, nên đọc rất cuốn.

Tấm bản đồ ba phe: nhớ ai thuộc về đâu

Gần như mọi người đọc đều rối ở chỗ nhân vật chuyển phe, đổi tên tự, chết rồi con cháu lên thay. Kẻ một bảng như sau và kẹp trong sách:

PheNgười đứng đầuMưu sĩ nhớ trướcTướng nhớ trước
ThụcLưu BịGia Cát Lượng, Bàng ThốngQuan Vũ, Trương Phi, Triệu Vân, Mã Siêu, Hoàng Trung
NgụyTào TháoTuân Úc, Quách Gia, Tư Mã ÝHạ Hầu Đôn, Trương Liêu, Hứa Chử
NgôTôn Quyền (trước đó Tôn Kiên, Tôn Sách)Chu Du, Lỗ Túc, Lục TốnCam Ninh, Hoàng Cái, Thái Sử Từ
Các thế lực ban đầuĐổng Trác, Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Biểutuỳ ngườiLã Bố đi theo nhiều chủ

Bảng không cần đủ, chỉ cần khung. Mỗi khi gặp một nhân vật mới có vẻ quan trọng, ghi thêm vào đúng ô. Một mẹo khác là ghi kèm tên tự, vì sách hay gọi Quan Vũ là Vân Trường, Gia Cát Lượng là Khổng Minh, Triệu Vân là Tử Long; không biết thì tưởng là người mới.

Vì sao đọc lại khi đã đi làm, đã làm cha mẹ

Bạn sẽ thấy Tào Tháo khác. Lúc nhỏ ai cũng ghét Tào Tháo vì sách viết thế. Lớn lên đọc lại, bạn thấy ông là người dùng người giỏi, biết thưởng phạt, còn Lưu Bị có những lúc khóc rất đúng lúc. Cuốn sách cho phép cả hai cách đọc, và chính điều đó làm nó sống lâu.

Đây là một cuốn sách về chuyện dùng người. Ba lần mời Gia Cát Lượng, chuyện Tào Tháo đốt thư của thuộc hạ từng ngả theo đối thủ, chuyện Lã Bố đổi chủ: người đã quản lý một nhóm, một cửa hàng, một gia đình đông người đọc những đoạn này sẽ gật gù.

Tình nghĩa và lợi ích luôn giằng co. Lời thề vườn đào là trục cảm xúc của cả cuốn sách, nhưng xung quanh nó là vô số lần người ta bội ước vì lợi. Đọc khi đã từng hùn hạp làm ăn, từng có bạn thân rồi xa nhau, bạn sẽ hiểu vì sao người xưa trọng chữ nghĩa đến thế.

Nó là kho thành ngữ, điển cố của người Việt. Rất nhiều cách nói hằng ngày đến từ đây. Đọc sách gốc, bạn biết những câu ông bà hay nói có xuất xứ ra sao, và dùng chúng đúng chỗ hơn.

Bộ Tam quốc trên kệ nhà: chọn bản, giữ bản

Ở nhiều gia đình Việt, Tam quốc là bộ sách ông bà để lại, nhiều tập, bìa cứng hoặc bìa giấy đã sờn, giấy ngả vàng, có khi còn ghi tên người chủ cũ ở trang đầu. Nếu nhà bạn có một bộ như vậy, hãy đọc chính bộ đó trước khi mua bản mới. Ngoài nội dung, nó còn giữ dấu tay của người đọc trước: một nếp gấp ở hồi Xích Bích, một dòng bút chì bên lề hồi ba lần mời Khổng Minh.

Bộ cũ cần được đọc nhẹ tay. Đừng banh sách ra ép phẳng trên bàn, vì gáy keo lâu năm rất dễ gãy, các tờ rời ra từng tập. Đọc trên đùi, mở vừa đủ góc để thấy chữ, kẹp dấu trang bằng một mẩu giấy mỏng thay vì gấp góc. Những tập đã bung gáy nên đọc xong thì gói lại bằng giấy trắng, cột nhẹ bằng dây vải, đừng dán băng keo trong vì vài năm sau băng keo ngả vàng thành vệt nâu không gỡ được.

Khi mua bản mới, mở thử một hồi bất kỳ xem có giữ hai câu đối ở đầu hồi và những bài thơ xen trong truyện không. Một số bản rút gọn bỏ hết thơ và câu đối, đọc nhanh hơn nhưng mất đi cái vị chương hồi. Với người đọc lần đầu khi đã lớn, nên chọn bản giữ đủ, những bài thơ ấy đọc lướt cũng được nhưng có chúng thì câu chuyện mới tròn.

Tiểu thuyết khác với sử: đừng lẫn

Một ví dụ quen: chuyện mượn tên bằng thuyền cỏ trước trận Xích Bích, một trong những đoạn nổi tiếng nhất gắn với Khổng Minh, là chỗ tiểu thuyết kể hấp dẫn hơn sử. Đọc tới đây, bạn cứ thưởng thức cái tài kể chuyện của La Quán Trung, và nhớ rằng mình đang đọc văn chương. Người lớn đọc lại Tam quốc thường thích chính những chỗ tác giả bịa khéo này, vì thấy được cách một người kể chuyện giỏi nắn lịch sử thành truyện

Tam quốc diễn nghĩa là tiểu thuyết dựa trên lịch sử, không phải sách sử. Bộ sử chính về thời này là Tam quốc chí, một cuốn sách khác hẳn, viết khô và gọn theo lối chép sử. La Quán Trung lấy khung từ sử, rồi thêm thắt, phóng đại, đổi công người này cho người kia để câu chuyện hấp dẫn và để đề cao phe Thục. Nhiều mưu kế nổi tiếng gắn với Gia Cát Lượng trong tiểu thuyết là chỗ tác giả sáng tạo thêm.

Biết điều này giúp bạn đọc thoải mái hơn: không cần băn khoăn chuyện này có thật hay không, cứ thưởng thức như một câu chuyện lớn. Ai mê lịch sử thì đọc xong tiểu thuyết có thể tìm sách giới thiệu về thời Tam quốc để so sánh, sẽ thấy rõ chỗ nào tiểu thuyết bám sử, chỗ nào bay bổng.

Với con cái tuổi mới lớn, đây cũng là bài học tốt về cách đọc: một tác phẩm hay không cần phải đúng sự thật từng chi tiết, và một sự thật lịch sử có thể được kể theo nhiều cách khác nhau tuỳ người kể đứng về phía nào.

Nhịp đọc để đi hết mà không ngán

Bộ sách thường in thành nhiều tập. Nhịp sau giúp đi hết mà không bị ngợp bởi trận này nối trận kia:

  1. Mỗi tối đọc hai ba hồi, không hơn. Hồi nào cũng kết ở chỗ căng, đọc nhiều quá trong một tối dễ thành đọc lướt.
  2. Đọc chậm những hồi đầu cho tới khi Lưu Bị mời được Gia Cát Lượng. Đây là quãng dựng nhân vật, nắm được nó thì phần sau đi rất nhanh.
  3. Đánh dấu bằng bút chì ở lề những trận lớn: Quan Độ, Xích Bích, Di Lăng. Về sau sách hay nhắc lại, có dấu thì dễ lật tìm.
  4. Khi tới phần sau, lúc những người quen thuộc lần lượt không còn, nhiều người đọc mất hứng. Đọc tiếp, vì phần cuộc đấu trí giữa Gia Cát Lượng và Tư Mã Ý có những đoạn hay không kém phần đầu.
  5. Mỗi khi xong một tập, ghi vào mặt sau tờ bảng ba phe một dòng: phe nào đang mạnh, ai vừa mất, ai vừa nổi lên.

Đọc theo nhịp này, bộ sách đi được trong vài tháng. Người đọc lại lần thứ hai thường đọc nhanh hơn nhiều, vì tấm bản đồ đã nằm sẵn trong đầu.

Đọc xong nên đọc tiếp gì, và vài câu hỏi để tự hỏi

Tam quốc thường được xếp cùng ba bộ tiểu thuyết cổ điển lớn khác của Trung Hoa. Đi tiếp theo thứ tự này:

  • Thủy hử: những người anh hùng bị dồn ép tụ về Lương Sơn Bạc. Nhịp nhanh, nhiều đánh đấm, nhân vật bình dân hơn.
  • Tây du ký: thầy trò Đường Tăng đi lấy kinh, Tôn Ngộ Không quậy phá trời đất. Đọc bản đầy đủ khi lớn sẽ thấy nhiều tầng hài hước và châm biếm mà phim cho trẻ con bỏ đi.
  • Hồng lâu mộng: chuyện một đại gia đình quý tộc suy tàn, nhân vật chính Giả Bảo Ngọc. Khó nhất trong bốn bộ, nhiều thơ, nhiều nhân vật nữ, nên để sau cùng.
  • Câu hỏi khi đọc: nếu phải chọn theo một trong ba người đứng đầu, mình theo ai, và vì sao?
  • Câu hỏi thứ hai: lời hứa nào trong sách được giữ tới cùng, và cái giá của nó là gì?

Bốn bộ sách này nằm trên kệ của rất nhiều gia đình Việt qua nhiều thế hệ. Một bộ cũ ông bà để lại, giấy đã ngả vàng, đọc vẫn hay như mới.

Câu hỏi thường gặp

Tam quốc diễn nghĩa có đúng với lịch sử không?

Không hoàn toàn. Đây là tiểu thuyết dựa trên lịch sử, tác giả thêm thắt nhiều chi tiết và đề cao phe Thục. Bộ sử chính về thời này là Tam quốc chí, một cuốn sách khác hẳn về lối viết.

Làm sao nhớ được nhiều nhân vật Tam quốc như vậy?

Kẻ một bảng ba phe Thục, Ngụy, Ngô, ghi người đứng đầu, mưu sĩ và tướng chính, kèm tên tự của từng người. Mỗi khi gặp nhân vật mới có vẻ quan trọng thì ghi thêm vào đúng ô.

Đã xem phim Tam quốc rồi có cần đọc sách không?

Phim giúp hình dung nhân vật và trận đánh, nhưng sách có những đoạn tranh luận, thư từ và thơ mà phim lược đi. Đọc sách sau khi xem phim thường dễ hơn, vì bạn đã quen mặt các nhân vật chính.

Trẻ em có nên đọc Tam quốc diễn nghĩa không?

Trẻ nhỏ đọc bản truyện tranh hoặc bản kể lại cho thiếu nhi thì hợp hơn. Bản đầy đủ nhiều cảnh chiến tranh và mưu kế, phù hợp với các em từ cuối cấp hai trở lên khi đã thích đọc sách dày.

Nên đọc Tam quốc trước hay Thủy hử trước?

Phần lớn người đọc bắt đầu bằng Tam quốc vì mạch truyện có trục rõ theo ba phe. Thủy hử nhịp nhanh và dễ đọc không kém, nên ai thích chuyện anh hùng bình dân có thể bắt đầu từ đó.

Vì sao Tam quốc hay được nói là sách về dùng người?

Vì cuốn sách có rất nhiều tình huống chọn người, mời người, giữ người và mất người, từ chuyện ba lần tới lều tranh tới chuyện tướng đổi chủ. Người đã từng quản lý một tập thể thường thấy những đoạn này rất gần với đời thật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138