SachQuy.comSách Quý
Kinh điển thế giới nên đọc một lần

Trăm năm cô đơn khó đọc không: vẽ cây gia phả nhà Buendía để khỏi lẫn tên

Trăm năm cô đơn khó ở đâu, vì sao tên nhân vật lặp lại hoài, cách vẽ cây gia phả nhà Buendía khi đọc, đọc lúc nào và đọc tiếp gì của văn học Mỹ Latinh.

Balcony hammock in a narrow tube house, a young Vietnamese man in a teal t-shirt sketches in a blank notebook beside an open book, golden afternoon light

Trăm năm cô đơn không khó vì chữ, mà khó vì tên: nhiều đời nhà Buendía cứ đặt con là José Arcadio và Aureliano, nên người đọc lần đầu dễ lẫn ai là cha, ai là cháu. Vẽ một cây gia phả nhỏ ngay khi bắt đầu đọc là cách gỡ gần như toàn bộ cái khó ấy. Còn lại, câu văn của Gabriel García Márquez trôi, đầy hình ảnh, nhiều người đọc một mạch không dừng được.

Phần dưới nói cuốn sách kể gì mà không lộ kết, vì sao nó thành một trong những tiểu thuyết được đọc nhiều nhất của Mỹ Latinh, cách vẽ cây gia phả cho đúng, cách đón nhận những chuyện phi lý được kể bằng giọng tỉnh bơ, và đọc xong thì đi tiếp đường nào.

Macondo và nhà Buendía, kể không lộ kết

Gabriel García Márquez là nhà văn Colombia, và Macondo là ngôi làng tưởng tượng ông dựng lên từ ký ức tuổi thơ ở vùng ven biển Caribe của nước mình. Ngôi làng này xuất hiện ở nhiều truyện khác của ông, nhưng chỉ trong cuốn này nó có cả một đời: sinh ra, lớn lên, giàu, nghèo, và những gì tới sau đó.

José Arcadio Buendía và vợ là Úrsula Iguarán rời quê, cùng vài gia đình đi qua rừng núi và lập nên một ngôi làng nhỏ bên dòng sông, đặt tên là Macondo. Ông là người mê phát minh, bị cuốn theo những món đồ lạ mà nhóm người Di-gan mang tới mỗi năm, nhất là ông già Melquíades bí ẩn. Bà là người giữ nhà, sống rất lâu và chứng kiến gần như mọi đời con cháu.

Cuốn sách theo dòng họ ấy qua nhiều thế hệ, cùng với Macondo lớn lên từ một làng hẻo lánh: có những cuộc nội chiến mà một người nhà Buendía làm đại tá, có đường sắt tới, có công ty trồng chuối nước ngoài kéo về, có những trận mưa kéo dài tưởng không dứt. Song song là những mối tình, những người đàn bà nhà Buendía như Amaranta hay Remedios người đẹp, những đứa trẻ ra đời và lớn lên giống ông bà mình tới mức khó tin.

Điều đặc biệt là những chuyện kỳ lạ, như một cô gái bay lên trời hay một cơn mất ngủ lây lan khiến cả làng quên tên đồ vật, được kể bằng cùng giọng như chuyện nấu cơm hay sửa nhà. Người ta gọi lối viết đó là hiện thực huyền ảo.

Vẽ cây gia phả trước khi lạc

Không cần tra cây gia phả có sẵn, vì nhiều bản tra trên mạng tiết lộ luôn ai sống ai chết. Tự vẽ khi đọc vừa an toàn vừa giúp nhớ lâu hơn:

  1. Lấy một tờ giấy khổ lớn hoặc mặt sau tờ lịch cũ, gấp đôi, kẹp ở cuối sách. Khổ nhỏ quá sẽ hết chỗ khi tới các đời sau.
  2. Đặt José Arcadio Buendía và Úrsula ở trên cùng, giữa trang. Mỗi đời con cháu xuống một hàng.
  3. Ghi kèm mỗi tên một dấu nhận dạng riêng: "đại tá", "to khỏe, ham chơi", "mê đọc giấy tờ của Melquíades". Tên lặp lại, nhưng tính cách thì mỗi người một vẻ.
  4. Để ý quy luật mà chính Úrsula nhận ra trong sách: những người mang tên José Arcadio và những người mang tên Aureliano có những nét tính cách khác nhau. Ghi quy luật đó ở góc giấy và kiểm lại khi gặp người mới.
  5. Người ngoài dòng họ như Pilar Ternera, Melquíades, những người vợ, người chồng từ nơi khác tới, ghi ở lề bằng mực khác, nối mũi tên vào người họ gắn bó.
  6. Chỉ vẽ tới chỗ mình đang đọc. Đừng vẽ trước dựa vào sách tra cứu, vì mất cái thú bất ngờ.

Đọc xong, tờ giấy này thường được người đọc giữ lại kẹp luôn trong sách. Lần sau đọc lại, hoặc cho con mượn, nó là một tấm bản đồ quý hơn mọi bản in sẵn.

Vì sao cuốn sách đáng đọc một lần trong đời

Nó kể một làng nhỏ mà như kể cả một lục địa. Macondo đi từ hoang sơ tới chiến tranh, rồi tới sự đổ bộ của tiền bạc nước ngoài, rồi tàn lụi. Nhiều người đọc Mỹ Latinh thấy cả lịch sử vùng đất mình trong đó, còn người đọc Việt Nam thì hay giật mình vì những điều quen thuộc: làng quê, dòng họ, chiến tranh, sự đổi thay khi có người lạ tới làm ăn.

Cô đơn ở đây không phải buồn sướt mướt. Gần như mỗi người nhà Buendía đều sống trong một kiểu cô đơn riêng: người nhốt mình làm đồ vật nhỏ, người dệt mãi một tấm vải, người chỉ mê giấy tờ cũ. Cuốn sách làm bạn nhìn lại những người trong nhà mình theo cách đó.

Giọng kể làm chuyện lạ thành chuyện thường. Lần đầu gặp, nhiều người khó chịu vì không biết nên tin hay không. Đọc thêm một đoạn, bạn quen với việc mọi điều được kể như bà nội kể chuyện đời xưa: không giải thích, không cần chứng minh, chỉ cần tin.

Câu văn dài mà không mệt. García Márquez hay viết những câu kéo dài qua nhiều sự kiện, nhưng nhịp của nó trôi như dòng sông. Đọc thành tiếng vài đoạn sẽ thấy cái nhạc của nó còn giữ được qua bản dịch.

Đọc trong bối cảnh Việt Nam: những điều thấy quen

Người đọc Việt Nam hay nói cuốn sách gần một cách lạ lùng, dù Colombia ở bên kia địa cầu. Một dòng họ lớn sống quanh một ngôi nhà, cụ bà giữ nếp nhà, con cháu đặt tên theo ông bà, những người đàn ông đi theo chiến tranh rồi về không như cũ, một vùng đất thay đổi chóng mặt khi có đường sắt và người nước ngoài tới mở đồn điền. Những điều ấy khiến nhiều người đọc nghĩ ngay tới làng quê của ông bà mình.

Cái quen ấy giúp bạn đọc dễ hơn. Khi gặp một chuyện lạ trong sách, thử nghĩ tới những chuyện kỳ lạ ông bà từng kể trong những đêm mất điện: con rắn to bằng cột nhà ở gốc đa đầu làng, con cá lớn bằng chiếc thuyền ngoài cửa biển. Không ai trong nhà đòi chứng minh những chuyện đó, cả nhà nghe và nhớ. Macondo được kể bằng chính tinh thần ấy.

Cũng vì gần như thế, cuốn sách hợp để đọc chung trong nhà. Một người đọc trước, vẽ cây gia phả, rồi đưa cả sách lẫn tờ giấy cho người kia. Nhiều gia đình kể rằng sau khi cùng đọc, họ ngồi vẽ lại cây gia phả thật của nhà mình, lần đầu tiên ghi đủ tên ông cố bà cố.

Đọc lúc nào, ai chưa nên đọc

Quãng tuổi hợp nhất để đọc lần đầu là từ khoảng hai mươi trở đi, khi bạn đã đủ quen với tiểu thuyết để không đòi một mạch truyện thẳng. Đọc lại ở tuổi bốn mươi, năm mươi, khi đã chứng kiến nhà mình qua vài đời, bạn sẽ thấy Úrsula gần gũi như một bà nội, bà ngoại thật.

Ai chưa nên đọc lúc này: người đang mong một câu chuyện có cao trào rõ, có nhân vật chính để theo từ đầu tới cuối. Trăm năm cô đơn không có một nhân vật chính, nhân vật chính là cả dòng họ. Người quen đọc truyện trinh thám hoặc tiểu thuyết mạng có thể thấy nó chậm và rời rạc ở những chương đầu. Trong sách cũng có những cảnh tình dục và quan hệ trong họ hàng được kể thẳng, nên chưa hợp với học sinh nhỏ tuổi.

Nếu bạn muốn thử giọng tác giả trước, Ký sự về một cái chết được báo trước là truyện vừa mỏng, kể về một vụ án mạng mà cả thị trấn biết trước, đọc trong một buổi chiều là xong.

Những sai hay gặp khi đọc lần đầu

Đây là những chỗ khiến nhiều người bỏ sách giữa chừng, và cách tránh:

  • Cố hiểu hết mọi chuyện lạ. Một cơn mưa hoa vàng, một người chết vẫn quay về trò chuyện: không cần giải nghĩa từng chi tiết. Đón nhận như người trong làng đón nhận là đủ.
  • Đọc quá thưa. Mỗi tuần đọc vài trang thì quên ai là ai. Cuốn này hợp đọc dày: mỗi ngày một chương, hoặc dồn vào một kỳ nghỉ.
  • Tra tóm tắt giữa chừng. Phần lớn bản tóm tắt lộ luôn kết, mà cái kết của cuốn này là một trong những đoạn đáng tự đọc nhất.
  • Nghĩ rằng mình đọc sai vì thấy lặp lại. Những vòng lặp tên, tính cách, số phận là cố ý. Khi thấy một chuyện cũ quay lại ở đời sau, đó là lúc cuốn sách đang nói điều quan trọng nhất của nó.
  • Bỏ qua bà Úrsula. Nhiều người theo các chàng trai nhà Buendía mà quên bà là cột sống của cả câu chuyện. Theo dõi bà là cách nhanh nhất để không lạc giữa các đời.

Nếu tới khoảng một phần ba sách mà vẫn chưa thấy vào, hãy đổi chỗ đọc: một chiếc võng ngoài ban công, một buổi trưa nóng. Nhiều người nói cuốn này hợp đọc khi trời oi, như chính Macondo.

Đọc tiếp gì sau Macondo

Văn học Mỹ Latinh còn nhiều cửa khác, đi từ gần tới xa:

  • Tình yêu thời thổ tả, cũng của García Márquez: một mối tình chờ đợi suốt nửa thế kỷ, nhẹ nhàng và hóm hỉnh hơn.
  • Ký sự về một cái chết được báo trước: mỏng, chặt, đọc như phóng sự.
  • Những truyện ngắn của Jorge Luis Borges, nhà văn Argentina: thư viện vô tận, mê cung, những trò chơi trí tuệ. Khó hơn, hợp với người thích suy nghĩ.
  • Pedro Páramo của Juan Rulfo, nhà văn Mexico: một người con đi tìm cha ở một thị trấn toàn tiếng người đã khuất. Mỏng, ám ảnh, được coi là một trong những nguồn của hiện thực huyền ảo.
  • Câu hỏi để tự hỏi sau khi đọc: trong nhà mình, có ai đang lặp lại số phận của một người đời trước không, và điều gì làm vòng lặp ấy dừng lại được?

Câu hỏi cuối thường là thứ người đọc mang theo lâu nhất sau khi gấp sách, và nó là lý do nhiều người đọc lại cuốn này sau mười năm.

Câu hỏi thường gặp

Trăm năm cô đơn khó đọc ở chỗ nào?

Chỗ khó nhất là tên nhân vật lặp lại qua nhiều đời, khiến người đọc dễ lẫn. Tự vẽ một cây gia phả nhỏ khi đọc, mỗi tên kèm một dấu nhận dạng riêng, sẽ gỡ được phần lớn khó khăn đó.

Có nên tra cây gia phả nhà Buendía trên mạng trước khi đọc?

Không nên, vì nhiều bản tra cứu ghi luôn ai chết lúc nào và ai là người cuối cùng của dòng họ. Tự vẽ dần theo trang mình đang đọc vừa giữ được bất ngờ vừa giúp nhớ lâu hơn.

Hiện thực huyền ảo là gì?

Đó là lối viết kể những chuyện phi lý, kỳ lạ bằng giọng bình thản như chuyện hằng ngày, không giải thích và không ngạc nhiên. Người đọc được mời tin theo cách người trong truyện tin, thay vì đi tìm lời giải thích khoa học.

Học sinh cấp ba có nên đọc Trăm năm cô đơn không?

Học sinh cuối cấp ba đọc được nếu đã quen tiểu thuyết, nhưng nên biết trước trong sách có những cảnh tình dục và quan hệ họ hàng được kể thẳng. Nhiều người thấy đọc ở tuổi hai mươi trở đi thì thấm hơn.

Đọc Trăm năm cô đơn mất bao lâu?

Sách không quá dày so với các tiểu thuyết kinh điển khác, đọc mỗi ngày một chương thì vài tuần là xong. Điều quan trọng là đọc dày, không để cách quãng lâu, để khỏi quên các đời nhà Buendía.

Nên đọc cuốn nào của García Márquez trước?

Ai muốn thử giọng trước thì đọc Ký sự về một cái chết được báo trước vì mỏng và chặt. Ai đã quen tiểu thuyết dày thì vào thẳng Trăm năm cô đơn, rồi để Tình yêu thời thổ tả làm cuốn thứ hai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138