SachQuy.comSách Quý
Văn học Việt Nam nên đọc

Đọc lại Truyện Kiều khi đã lớn: những điều hồi đi học chưa thấy

Truyện Kiều đọc lúc ba mươi, bốn mươi tuổi khác hẳn hồi đi học. Chọn bản có chú thích, chia mười lăm năm lưu lạc thành từng chặng, đọc to và tự hỏi gì.

An elderly Vietnamese grandfather and his grown daughter in a beige blouse share an open book with blank pages at a wooden tea table, side view, soft morning light

Đọc lại Truyện Kiều khi đã lớn nên chọn một bản trọn vẹn có chú thích điển cố ở cuối trang, chia câu chuyện thành năm sáu chặng theo đời Thúy Kiều, mỗi tối đọc một chặng và đọc thành tiếng vài đoạn. Đọc như vậy chừng hai tuần là xong, không vội, không phải học thuộc. Người đọc trưởng thành thường thấy một tác phẩm khác hẳn cái họ từng chép đoạn trích trong vở: một câu chuyện về tiền, về gia đình, về những lựa chọn không có lối nào sạch sẽ.

Phần lớn người Việt biết Truyện Kiều qua vài đoạn học ở trường và vài câu ông bà hay nói. Ít ai đọc trọn từ đầu tới cuối. Lý do thường gặp: bản ở nhà là bản cũ chữ nhỏ, chú thích dồn hết về cuối sách nên lật qua lật lại mỏi tay, gặp điển cố là đứt mạch. Bài này đi theo đúng mấy vướng mắc đó.

Vì sao Truyện Kiều đọc lúc lớn khác hẳn hồi đi học

Hồi đi học, Truyện Kiều đến với ta thành từng mảnh: cảnh chị em Kiều đi chơi xuân, cảnh Kiều ở lầu Ngưng Bích, chân dung Hoạn Thư. Mỗi mảnh được mổ xẻ kỹ để làm bài, nhưng cái mạch nối các mảnh thì không ai có thời gian theo. Đọc trọn khi đã lớn, bạn thấy lại cái mạch đó: một cô gái giỏi giang, nhà gặp nạn, phải tự đem mình ra đổi lấy sự yên ổn của cha mẹ, rồi từ đó trôi qua bao nhiêu bàn tay.

Người đọc ba mươi, bốn mươi tuổi thường dừng lâu ở những chỗ hồi nhỏ lướt qua. Chẳng hạn chuyện tiền bạc: bao nhiêu đoạn trong truyện xoay quanh một món nợ, một cuộc mua bán, một lời hứa trả ơn. Hay chuyện gia đình: người làm cha mẹ đọc cảnh Kiều quyết định thay cho cả nhà sẽ thấy nặng lòng theo một cách khác. Người từng đi làm xa, từng mắc kẹt trong một hoàn cảnh không tự chọn, đọc đoạn Kiều một mình nơi đất lạ cũng thấy khác.

Thêm một điều ít người để ý: Truyện Kiều có rất nhiều nhân vật phụ được vẽ chỉ bằng vài câu mà sống mãi trong lời ăn tiếng nói. Tên Tú Bà, Sở Khanh, Hoạn Thư thành danh từ chung trong dân gian. Đọc trọn mới thấy mỗi người ấy hiện ra trong hoàn cảnh nào, nói câu gì, và vì sao người đời nhớ họ lâu đến thế.

Tóm ý ngắn: mười lăm năm lưu lạc của một người con gái

Truyện Kiều của Nguyễn Du là truyện thơ viết bằng thể lục bát, dài hơn ba nghìn câu, tên gốc là Đoạn trường tân thanh. Cốt truyện được Nguyễn Du lấy từ một tiểu thuyết Trung Hoa, nhưng lời thơ, cách tả người, tả cảnh và cái nhìn thương xót là của riêng ông. Đó cũng là lý do người ta đọc Truyện Kiều chứ ít ai tìm đọc cuốn truyện gốc.

Thúy Kiều là chị cả trong một gia đình họ Vương, có em gái Thúy Vân và em trai Vương Quan. Kiều tài sắc hơn người, gặp và đính ước với chàng thư sinh Kim Trọng. Kim Trọng phải về quê chịu tang thì nhà Kiều gặp nạn, cha và em bị bắt vì một lời vu oan. Kiều nhận bán mình để chuộc cha, nhờ em gái thay mình giữ lời với Kim Trọng. Từ đó là chuỗi ngày Kiều bị lừa vào lầu xanh, gặp những người hứa hẹn rồi bỏ rơi, làm lẽ, bị đánh ghen, trốn chạy, gặp người anh hùng Từ Hải.

Kết cục ra sao thì xin để bạn tự đọc. Chỉ cần biết trước rằng câu chuyện không đi theo đường thẳng thưởng thiện phạt ác, và đoạn cuối gây tranh luận suốt nhiều thế hệ người đọc. Đọc tới đó bạn sẽ tự có ý kiến của mình.

Chọn bản đọc: mấy điều xem trước khi mở trang đầu

Chú thích nằm ở đâu. Truyện Kiều dày điển cố. Bản có chú thích ngay cuối trang đọc dễ hơn hẳn bản dồn chú thích về cuối sách, vì mắt chỉ cần nhìn xuống chứ không phải lật. Người đọc lâu năm hay nói vui: Kiều đọc mà phải lật trang ra sau thì tới đoạn thứ ba là bỏ.

Có đánh số câu hay không. Bản đánh số câu ở lề, cứ năm hoặc mười câu một mốc, giúp bạn đánh dấu chỗ đọc dở, tìm lại đoạn mình thích và trao đổi với người khác cho chính xác. Bản không đánh số đọc vẫn được, nhưng khó quay lại.

Bản trọn vẹn, không phải bản rút gọn. Lật trang đầu và trang cuối xem có đủ từ những câu mở đầu quen thuộc tới câu kết không. Một số cuốn mỏng in kèm tóm tắt, phân tích để học sinh ôn thi, phần truyện bị cắt. Loại đó để tra cứu, không để đọc lại.

Cỡ chữ và giấy. Thơ lục bát in chữ quá nhỏ thì câu sáu và câu tám dính vào nhau, đọc nhanh mỏi mắt. Bản có khoảng trắng rộng giữa các khổ, giấy không quá trắng bóng, đọc buổi tối dưới đèn bàn đỡ chói.

Bản có chữ Nôm đối chiếu. Hợp với người thích sưu tầm, muốn nhìn mặt chữ xưa. Nếu chỉ để đọc lại thì không cần, vì phần Nôm chiếm gần nửa cuốn và làm sách nặng tay.

Chia mười lăm năm của Kiều thành sáu chặng đọc

Chia theo chặng đời nhân vật dễ theo hơn chia theo số trang. Mỗi chặng một hai buổi tối, đọc xong ghi một dòng vào sổ: chặng này mình nhớ nhất câu nào, ghét nhất ai.

ChặngChuyện gì xảy raGợi ý khi đọc
Gia đình họ Vương và buổi chơi xuânGiới thiệu hai chị em, cảnh tảo mộ, gặp Kim TrọngĐể ý cách Nguyễn Du tả Kiều khác tả Vân
Đính ước và tai hoạKiều và Kim Trọng thề nguyền, nhà gặp nạn, Kiều bán mìnhĐọc chậm đoạn Kiều tự quyết, đặt mình vào chỗ người cha
Lầu xanh lần đầuMã Giám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh, lầu Ngưng BíchGhi lại mỗi người lừa Kiều bằng lời hứa gì
Làm lẽ nhà họ ThúcThúc Sinh, cơn ghen của Hoạn ThưHoạn Thư đáng ghét hay đáng nể, tự trả lời
Trốn chạy và gặp Từ HảiKiều nương cửa chùa, lại sa cơ, rồi gặp Từ HảiĐể ý giọng thơ đổi khi tả người anh hùng
Những năm sau cùngPhần kết của câu chuyệnĐọc liền một mạch, đừng chia nhỏ

Người đọc lần đầu hay bỏ dở ở chặng thứ ba, vì cảnh lầu xanh nặng nề và kéo dài. Đó là lúc nên đọc to thay vì đọc thầm, hoặc rủ một người trong nhà cùng đọc mỗi người một đoạn. Qua được chặng đó, phần sau trôi nhanh hơn nhiều.

Đọc thành tiếng và nghe nhịp lục bát

Truyện Kiều ra đời để được ngâm, được kể, được đọc cho người khác nghe. Ông bà ta thuộc hàng trăm câu không phải vì học, mà vì nghe đi nghe lại trong những buổi tối. Đọc thầm bằng mắt, bạn sẽ đi nhanh qua những câu tả cảnh. Đọc thành tiếng, bạn bắt buộc phải chậm lại, và lúc đó mới nghe được cái nhịp sáu tám ngân lên rồi hạ xuống, nghe được những chữ láy đặt rất đúng chỗ.

Một cách làm của nhiều nhà: tối cuối tuần, người lớn đọc to một chặng ngắn, con cái tuổi cấp ba ngồi nghe, ai thích câu nào thì chép lại vào một cuốn sổ chung. Không cần giảng giải. Con hỏi chữ khó thì cùng tra chú thích. Sau vài buổi, cuốn sổ có vài chục câu, mỗi câu kèm tên người chép và một dòng lý do.

Khi đọc to, bạn sẽ để ý một điều mà sách giáo khoa hay nhắc nhưng ít khi cảm được: cảnh trong Truyện Kiều luôn mang tâm trạng người. Cùng là trăng, là gió, là cỏ, mà mỗi chặng đời Kiều chúng hiện ra một màu khác. Thử đánh dấu mọi câu có chữ trăng trong một chặng, rồi so với chặng khác. Đó là cách đọc chậm mà vui, hợp với người không muốn phân tích bài bản.

Câu hỏi nên tự hỏi khi đọc lại

Không cần trả lời thành văn. Chỉ để trong đầu, hoặc ghi vài chữ bên lề một tờ giấy kẹp sách:

  • Nếu ở vị trí Kiều đêm trước khi bán mình, mình có lối nào khác không, hay chỉ có những lối đều tệ?
  • Kim Trọng yêu Kiều thật, nhưng chàng đã làm được gì khi Kiều gặp nạn? Có trách được chàng không?
  • Tú Bà, Sở Khanh, Mã Giám Sinh: ba kiểu người lừa khác nhau ra sao, và ngày nay mình gặp kiểu nào nhiều nhất?
  • Hoạn Thư ghen nhưng có lý lẽ riêng. Lý lẽ đó thuyết phục tới đâu?
  • Câu nào trong truyện mình đã nghe ông bà nói từ nhỏ mà giờ mới biết nằm ở đoạn nào?
  • Đọc xong phần kết, mình thấy nhẹ lòng hay day dứt, và vì sao?

Những câu hỏi này cũng là đề tài tốt cho một buổi trò chuyện trong gia đình hay trong nhóm bạn đọc. Người lớn tuổi và người trẻ thường trả lời rất khác nhau, nhất là câu về Kim Trọng và câu về Hoạn Thư.

Đọc xong Truyện Kiều thì đọc tiếp gì

Nếu bạn thích chất thơ và nỗi buồn người phụ nữ trong Truyện Kiều, hãy đọc tiếp Chinh phụ ngâm, khúc ngâm của người vợ có chồng ra trận, và Cung oán ngâm khúc của Nguyễn Gia Thiều, lời người cung nữ bị bỏ quên. Hai khúc ngâm này ngắn hơn nhiều, đọc một hai buổi là trọn, giọng buồn và đẹp theo kiểu khác.

Nếu bạn muốn một giọng ngược hẳn, tinh nghịch và táo bạo, hãy mở thơ Hồ Xuân Hương. Đọc liền sau Truyện Kiều mới thấy văn chương cùng thời có những tiếng nói khác nhau đến thế nào. Còn nếu bạn thích kiểu truyện thơ có cốt truyện dài, Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu là lựa chọn tự nhiên, nhất là với người gốc Nam Bộ từng nghe ông bà kể.

Một gợi ý nữa cho người hay đọc: sau vài năm, đọc lại Truyện Kiều lần nữa, lần này bằng một bản khác với chú thích khác. Mỗi bản chú giải hiểu một số chữ khác nhau một chút, và chính những chỗ khác nhau ấy làm việc đọc lại không bao giờ nhàm.

Câu hỏi thường gặp

Truyện Kiều có nên đọc lại khi đã đi làm không?

Rất nên, vì lúc đi học bạn chỉ gặp vài đoạn trích tách rời. Đọc trọn khi đã có kinh nghiệm sống, bạn sẽ thấy một câu chuyện về gia đình, tiền bạc và những lựa chọn khó, khác hẳn ấn tượng thời đi học.

Đọc trọn Truyện Kiều mất bao lâu?

Nếu mỗi tối đọc một chặng chừng bốn năm trăm câu thì khoảng hai tuần là xong. Đọc dồn trong một hai ngày nghỉ cũng được, nhưng dễ mỏi và bỏ lỡ những đoạn tả cảnh cần đọc chậm.

Nên chọn bản Truyện Kiều như thế nào?

Chọn bản trọn vẹn, có chú thích điển cố ngay cuối trang, có đánh số câu ở lề và cỡ chữ đủ lớn. Tránh các cuốn mỏng in kèm tóm tắt để ôn thi vì phần truyện thường bị cắt bớt.

Có cần đọc truyện gốc Trung Hoa trước khi đọc Truyện Kiều không?

Không cần. Nguyễn Du chỉ mượn cốt truyện, còn lời thơ, cách tả người và cái nhìn là của ông. Người thích so sánh có thể tìm đọc sau, nhưng đó không phải điều kiện để hiểu và thích Truyện Kiều.

Đọc Truyện Kiều cùng con tuổi cấp ba thế nào cho con không chán?

Đừng giảng, hãy đọc to từng chặng ngắn rồi cùng chép câu mình thích vào một cuốn sổ chung. Hỏi con những câu mở như Kim Trọng có đáng trách không, để con nói ý của mình thay vì nhắc lại bài học.

Truyện Kiều có hợp với người không quen đọc thơ không?

Hợp, vì Truyện Kiều có cốt truyện rõ ràng, nhiều biến cố như một cuốn tiểu thuyết. Chỉ cần đọc thành tiếng vài đoạn đầu để quen nhịp lục bát, sau đó việc đọc sẽ trôi hơn bạn nghĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138