SachQuy.comSách Quý
Chọn sách cho con theo tuổi

Sách hay cho học sinh lớp 4: những truyện dài đầu tiên con tự đọc trọn

Học sinh lớp 4 bắt đầu tự đọc trọn truyện dài. Totto-chan, Kính vạn hoa, Charlie và nhà máy sô-cô-la, Matilda: vì sao hợp tuổi chín mười và cách chọn theo sở thích.

Low angle view of a school library where a boy in a cornflower blue school shirt kneels by low shelves of plain unmarked spines, pulling out a thick book, bright midday

Học sinh lớp 4, khoảng chín mười tuổi, thường là lúc con tự đọc trọn được cuốn truyện dài đầu tiên, và nên bắt đầu bằng những cuốn vui, gần gũi, chương ngắn như Totto-chan bên cửa sổ của Kuroyanagi Tetsuko, Kính vạn hoa của Nguyễn Nhật Ánh, Charlie và nhà máy sô-cô-la hay Matilda của Roald Dahl, Chuyện con mèo dạy hải âu bay của Luis Sepúlveda. Cuốn đầu tiên đọc trọn quan trọng hơn mọi cuốn sau: nếu nó hay, con sẽ tự đi tìm cuốn tiếp theo.

Bài này không đưa danh sách dài cho đủ. Nó đi qua một nhóm nhỏ những cuốn trẻ chín mười tuổi ở nhiều nơi thật sự đọc hết, nói vì sao chúng giữ được con đến trang cuối, và cách chọn cuốn đầu tiên theo tính con.

Cuốn đầu tiên đọc trọn: vì sao phải chọn kỹ

Trẻ lớp bốn đã đọc trôi, nhưng sức đọc dài còn mới. Một cuốn hai ba trăm trang với con là một ngọn núi. Nếu cuốn đầu tiên quá chậm, quá buồn, hay quá xa với đời con, con dừng ở chương ba và kết luận "con không thích đọc sách dài". Kết luận đó có thể theo con vài năm.

Ngược lại, khi con đọc trọn một cuốn và gấp lại với cảm giác tiếc vì đã hết, điều đó đổi hẳn cách con nhìn sách dày. Những người mê sách lâu năm khi được hỏi thường nhớ rất rõ cuốn dài đầu tiên mình đọc hết, nhớ cả lúc đọc ở đâu, mùa nào. Cuốn đó là cái cửa.

Vì vậy tiêu chí chọn cuốn đầu tiên khác với tiêu chí chọn sách hay. Không cần cuốn sâu nhất, cuốn nổi tiếng nhất; cần cuốn chương ngắn, có nhân vật trẻ con dễ đứng về phía, có chuyện xảy ra ngay từ đầu, và có tiếng cười.

Năm cuốn trẻ chín mười tuổi hay đọc hết

Totto-chan bên cửa sổ của Kuroyanagi Tetsuko. Cô bé Totto-chan bị đuổi khỏi trường cũ vì quá hiếu động, được chuyển sang một ngôi trường nhỏ có lớp học là những toa tàu cũ, với thầy hiệu trưởng Kobayashi kiên nhẫn lắng nghe học trò. Mỗi chương vài trang, kể một chuyện nhỏ ở trường. Trẻ thấy mình trong Totto-chan, và cha mẹ đọc cùng thì thấy được nhiều điều về cách đối xử với một đứa trẻ khác thường.

Kính vạn hoa của Nguyễn Nhật Ánh. Bộ truyện dài về ba bạn Quý ròm, Tiểu Long và nhỏ Hạnh, với những chuyện ở trường, ở xóm, những phi vụ nhỏ của tuổi học trò. Mỗi tập là một chuyện trọn, đọc riêng được. Lợi thế lớn nhất: đọc xong một tập là có ngay tập khác, con không phải đi tìm cuốn tiếp theo.

Charlie và nhà máy sô-cô-la của Roald Dahl. Cậu bé nghèo Charlie may mắn có một trong năm tấm vé vàng vào thăm nhà máy kỳ lạ của ông Willy Wonka, cùng bốn đứa trẻ khác lần lượt gặp chuyện vì tính xấu của mình. Hài hước, hơi quái, chương ngắn. Rất hợp với trẻ thích cười.

Matilda của Roald Dahl. Cô bé Matilda mê đọc sách sống trong một gia đình chẳng ai quan tâm tới sách, đi học gặp một bà hiệu trưởng đáng sợ và một cô giáo dịu dàng. Trẻ mê đọc thấy mình được nói thay; trẻ chưa mê đọc thấy đọc sách hoá ra là một sức mạnh.

Chuyện con mèo dạy hải âu bay của Luis Sepúlveda. Mèo mun Zorba hứa với một con hải âu mẹ sắp chết vì dầu loang rằng sẽ ấp quả trứng, nuôi con chim non và dạy nó bay. Cả bầy mèo bến cảng cùng giữ lời hứa. Mỏng, đọc trong vài tối, buồn ở đầu và ấm áp ở cuối.

Chọn cuốn đầu tiên theo tính con

Mỗi trẻ hợp với một kiểu cửa khác nhau. Bảng dưới gợi ý theo những điều con hay thích, không theo khả năng của con:

Con hay...Thử cuốnVì sao
Kể chuyện ở lớp, chuyện bạn bèKính vạn hoa, Totto-chan bên cửa sổChuyện trường lớp, bạn bè, gần với đời con
Cười to, thích chuyện quái lạCharlie và nhà máy sô-cô-laHài hước, phóng đại, mỗi chương một bất ngờ
Thích con vậtChuyện con mèo dạy hải âu bayLoài vật biết nói, giữ lời hứa, mỏng dễ đi hết
Đã mê sách, đọc lén dưới chănMatildaNhân vật chính cũng mê sách như con
Hiếu động, ngồi yên khóTotto-chan bên cửa sổChương rất ngắn, nhân vật cũng hiếu động như con
Thích phiêu lưu xaPippi Tất Dài, rồi Không gia đìnhNhân vật đi xa, tự xoay xở

Nếu con đọc ba chương mà vẫn không vào, đổi cuốn khác, đừng ép đọc cho hết. Một cuốn không hợp lúc chín tuổi có thể rất hợp lúc mười một tuổi. Đặt nó lại lên kệ, ghi một dòng nhỏ vào sổ đọc của nhà: thử lại sau.

Kính vạn hoa và chuyện con mê một bộ truyện dài

Kính vạn hoa là ví dụ điển hình của bộ truyện dài mà trẻ chín mười tuổi có thể mê một mạch hàng chục tập. Nhiều cha mẹ lo khi thấy con chỉ đọc mãi một bộ, không chịu đổi. Thật ra đây là một giai đoạn rất tốt: con đang luyện sức đọc dài mà không thấy mệt, vì nhân vật quen, giọng văn quen, chỉ có chuyện là mới.

Đừng cắt ngang giữa chừng. Để con đọc hết bộ, hoặc tới khi con tự chán. Trong lúc đó, bạn có thể đặt một cuốn khác ở chỗ dễ thấy, như Totto-chan hay Charlie và nhà máy sô-cô-la, không nói gì. Khi con gấp tập cuối và hỏi "còn gì đọc nữa không", cuốn đó đã nằm sẵn ở đó.

Một chi tiết người mê sách hay để ý: bộ truyện dài in nhiều lần, có khi tập lẻ mỗi lần in một khổ khác nhau. Nếu con muốn giữ cả bộ trên kệ cho đẹp, gom dần từng tập cùng một lần in; còn nếu chỉ để đọc thì không cần bận tâm, thư viện trường hay thư viện công cộng thường có đủ.

Khi con đọc xong: đi tiếp về đâu

Đọc trọn được cuốn đầu tiên rồi, con thường muốn thêm một cuốn giống y như vậy. Đó là lúc tốt để mở rộng một chút mà không đổi hẳn hướng. Con mê Charlie và nhà máy sô-cô-la thì tìm Matilda hoặc các truyện khác của Roald Dahl. Con mê Totto-chan thì Nhóc Nicolas là cuốn cùng không khí trường lớp, nhẹ hơn và buồn cười hơn. Con mê Chuyện con mèo dạy hải âu bay thì Charlotte và Wilbur kể một tình bạn khác giữa hai loài vật.

Sau hai ba cuốn như thế, đến cuối lớp năm, con có thể bước lên những cuốn dày và nặng hơn như Không gia đình hay Những tấm lòng cao cả của Edmondo De Amicis, cuốn nhật ký một năm học của cậu bé Enrico ở nước Ý. Cuốn này đặc biệt hợp đọc vào đầu năm học, mỗi tháng một phần, vì chính nó được viết theo từng tháng.

Đừng vội đưa sách tuổi mới lớn hay tiểu thuyết người lớn chỉ vì con đọc nhanh. Đọc nhanh không có nghĩa là đã sẵn sàng với những chuyện nặng. Cứ để con đi từng bậc. Một cuốn sổ nhỏ ghi tên những cuốn con đã đọc trọn, kèm một câu con tự viết về cuốn đó, sẽ là thứ con thích lật lại sau vài năm, và cũng giúp bạn biết bậc tiếp theo nên là gì. Sổ này không để đếm hay khoe; nó chỉ là dấu chân của một người đọc nhỏ, và con có quyền không ghi những cuốn con không muốn ghi.

Ở thư viện trường: để con tự chọn

Thư viện trường là nơi tốt nhất để con thử nhiều cuốn mà không tốn gì. Vài gợi ý cho cha mẹ khi con bắt đầu tự mượn sách:

  • Để con tự rút sách ra khỏi kệ, lật vài trang, đặt lại nếu không thích. Kỹ năng chọn sách cũng là một phần của việc đọc.
  • Gợi ý con mượn hai cuốn mỗi lần: một cuốn con tự chọn, một cuốn thử thứ mới. Không bắt buộc đọc hết cả hai.
  • Hỏi cô thủ thư cuốn nào các bạn lớp bốn hay mượn. Người làm thư viện trường biết rõ cuốn nào được trả về nhàu nhất, tức là được đọc nhiều nhất.
  • Dặn con giữ sách thư viện cẩn thận: không gập gáy, không dùng bút đánh dấu, kẹp giấy thay vì gấp góc trang.
  • Nếu con mượn rồi trả mà chưa đọc, đừng trách. Mượn sách không đọc là chuyện của cả người lớn mê sách.

Sau một học kỳ, hỏi con trong những cuốn đã mượn, cuốn nào con muốn có ở nhà. Mua đúng cuốn đó, đó là cuốn sẽ được đọc lại nhiều lần.

Đọc cùng lúc với con: một cách nói chuyện mới

Ở tuổi này con đã tự đọc, nhưng bạn vẫn có thể đọc cùng theo cách khác: hai người đọc cùng một cuốn, mỗi người đọc riêng, rồi nói chuyện về nó. Totto-chan và Matilda đặc biệt hợp vì người lớn đọc cũng thấy hay. Bạn đọc trước một hai chương rồi để lại cho con, hoặc con đọc trước rồi kể cho bạn nghe đoạn sắp tới, trẻ rất thích được là người biết trước.

Câu hỏi giữa hai người cùng đọc khác hẳn câu hỏi kiểm tra. Thay vì "Totto-chan học ở trường nào?", hỏi "Nếu thầy hiệu trưởng ở trường con thì con muốn thầy làm gì?" Thay vì "Charlie được mấy tấm vé?", hỏi "Con nghĩ trong bốn đứa trẻ kia, đứa nào sẽ gặp chuyện tiếp theo?" Con trả lời bằng ý của con, và bạn nghe được con đang nghĩ gì.

Đừng biến mỗi cuốn thành một bài học đạo đức. Matilda có những người lớn tệ hại, Charlie có những đứa trẻ hư bị phạt theo kiểu rất quái; trẻ hiểu đó là chuyện kể phóng đại để cười. Cứ cười cùng con là đủ. Nếu con hỏi vì sao người lớn trong sách lại xấu tính như vậy, đó là lúc hay để nói chuyện thật: ngoài đời cũng có người lớn không tốt, và con có quyền kể với cha mẹ khi gặp. Một câu hỏi của con từ một cuốn sách vui đôi khi mở ra cuộc nói chuyện quan trọng.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh lớp 4 nên đọc sách gì đầu tiên?

Nên chọn cuốn chương ngắn, vui, có nhân vật trẻ con gần gũi, như Totto-chan bên cửa sổ, một tập Kính vạn hoa hay Charlie và nhà máy sô-cô-la. Cuốn đầu tiên đọc trọn cần làm con thấy tiếc khi hết. Chọn theo điều con đang thích hơn là theo độ nổi tiếng.

Con chỉ đọc mãi một bộ truyện dài có nên cấm không?

Không nên cấm, vì đọc một bộ dài giúp con luyện sức đọc mà không mệt. Để con đọc hết bộ, trong lúc đó đặt sẵn một cuốn khác ở chỗ dễ thấy. Khi con hết bộ và hỏi đọc gì tiếp, cuốn ấy đã chờ sẵn.

Totto-chan bên cửa sổ hợp với trẻ mấy tuổi?

Trẻ khoảng chín mười tuổi tự đọc được, vì mỗi chương rất ngắn và kể một chuyện ở trường. Trẻ nhỏ hơn có thể nghe cha mẹ đọc. Người lớn cũng nên đọc, vì cuốn sách nói nhiều về cách đối xử với một đứa trẻ hiếu động.

Truyện của Roald Dahl có quá quái với trẻ không?

Truyện của Roald Dahl có những người lớn tệ và những hình phạt phóng đại, nhưng trẻ chín mười tuổi thường hiểu đó là chuyện kể để cười. Charlie và nhà máy sô-cô-la và Matilda là hai cuốn hợp để bắt đầu. Nếu con nhạy cảm, đọc cùng con vài chương đầu.

Con đọc ba chương rồi bỏ thì có nên ép đọc hết không?

Không nên ép. Một cuốn không hợp lúc này có thể rất hợp sau một hai năm. Đặt lại lên kệ và thử cuốn khác theo đúng sở thích của con, cuốn đầu tiên đọc trọn phải là cuốn con muốn đọc.

Có nên mua sách hay để con mượn ở thư viện trường?

Thư viện trường là nơi tốt để con thử nhiều cuốn mà không tốn kém. Sau một thời gian, hỏi con cuốn nào muốn có ở nhà và mua đúng cuốn đó. Sách mua theo cách này thường được đọc lại nhiều lần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138