Nếu đã vài năm không đọc trọn một cuốn sách, hãy bắt đầu bằng một cuốn mỏng đọc xong trong một buổi, có cốt truyện rõ và câu văn không khó: Ông già và biển cả của Ernest Hemingway, Chuyện con mèo dạy hải âu bay của Luis Sepúlveda, Hoàng tử bé của Antoine de Saint-Exupéry, Nhà giả kim của Paulo Coelho, hay một truyện ngắn Việt Nam như Lão Hạc của Nam Cao, Hai đứa trẻ của Thạch Lam. Đọc trọn một cuốn mỏng cho lại cảm giác "mình làm được", thứ mà mở một cuốn dày rồi bỏ ở trang ba mươi không bao giờ cho.
Rất nhiều người từng mê đọc hồi đi học, rồi đi làm, lấy vợ lấy chồng, có con, và một ngày nhận ra đã mấy năm không đọc xong cuốn nào. Họ không thiếu hứng thú, họ thiếu một cuốn sách vừa sức để bắt đầu lại. Bài này không bàn chuyện tập thói quen. Bài chỉ nói thẳng: tám cuốn cụ thể, cuốn nào hợp với ai, đọc trong bao lâu, và đọc xong cuốn mỏng thì nên cầm cuốn gì tiếp.
Vì sao cuốn đầu tiên phải mỏng, và "mỏng" nghĩa là gì
Người lâu không đọc thường chọn sai cuốn đầu tiên theo hai kiểu. Kiểu thứ nhất là chọn một cuốn kinh điển dày vì nghĩ "đã đọc thì đọc cho ra trò", rồi kẹt ở chương hai với một chục cái tên khó nhớ. Kiểu thứ hai là chọn một cuốn đang được nhiều người bàn tán, mở ra thấy không hợp, rồi kết luận mình không còn hợp với sách nữa. Cả hai đều dẫn tới cùng một kết quả: cuốn sách nằm đầu giường cả tháng với chiếc thẻ kẹp không nhích.
"Mỏng" ở đây không chỉ là ít trang. Một cuốn mỏng hợp để bắt đầu lại phải có ba điều: ít nhân vật, cốt truyện đi một đường, và câu văn đọc lên là hiểu ngay không phải đọc lại. Ông già và biển cả có đúng ba điều đó: một ông lão, một chiếc thuyền, một con cá. Hoàng tử bé thì có mỗi chương vài trang. Lão Hạc là một truyện ngắn, đọc trong thời gian uống một ấm trà.
Một chi tiết nhỏ mà người mê sách lâu năm hay để ý: cầm cuốn sách lên, lật thử vài trang giữa trước khi chọn. Trang chữ dày đặc, lề hẹp, đoạn văn dài cả trang thì đọc mỏi dù sách mỏng. Trang thoáng, đoạn ngắn, có nhiều lời thoại thì đọc nhanh dù sách dày hơn một chút. Với người lâu không đọc, cách trình bày trang sách quan trọng không kém nội dung.
Mục tiêu của cuốn đầu tiên không phải là học được gì, mà là gấp sách lại ở trang cuối. Cảm giác ấy mới là thứ kéo bạn sang cuốn thứ hai.
Tám cuốn mỏng, đọc mất bao lâu, hợp với ai
Thời gian dưới đây là ước lượng cho người đọc với tốc độ bình thường, không vội. Đọc chậm hơn cũng không sao:
| Cuốn | Kể về gì | Đọc trong | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Ông già và biển cả (Hemingway, Mỹ) | Ông lão Santiago ra khơi một mình, vật lộn với con cá lớn | Một buổi chiều | Người thích truyện có một nhân vật, một thử thách |
| Chuyện con mèo dạy hải âu bay (Sepúlveda, Chile) | Chú mèo mun Zorba hứa với một con hải âu sắp chết sẽ nuôi con của nó và dạy nó bay | Một buổi tối | Người muốn một câu chuyện ấm, đọc được cùng con |
| Hoàng tử bé (Saint-Exupéry, Pháp) | Một phi công rơi máy bay ở sa mạc gặp cậu bé từ một tiểu tinh cầu | Một buổi | Người từng đọc hồi nhỏ, muốn đọc lại khi đã lớn |
| Nhà giả kim (Paulo Coelho, Brazil) | Cậu bé chăn cừu Santiago rời quê đi tìm kho báu | Hai buổi tối | Người quen đọc sách truyền cảm hứng, muốn sang truyện |
| Lão Hạc (Nam Cao, Việt Nam) | Ông lão nghèo và con chó Vàng, giữ mảnh vườn cho đứa con đi xa | Nửa tiếng | Người muốn đọc lại một truyện từng học ở trường |
| Hai đứa trẻ (Thạch Lam, Việt Nam) | Chị em Liên và An ở phố huyện nghèo, tối tối chờ chuyến tàu đêm đi qua | Nửa tiếng | Người thích truyện nhẹ, không có biến cố lớn |
| Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu, Việt Nam) | Một nghệ sĩ nhiếp ảnh đi chụp cảnh biển và thấy điều không ngờ phía sau khung hình đẹp | Nửa tiếng | Người thích truyện khiến mình nghĩ lại |
| Totto-chan bên cửa sổ (Kuroyanagi Tetsuko, Nhật) | Hồi ký về ngôi trường có lớp học trong toa tàu cũ | Vài buổi, chương rất ngắn | Cha mẹ có con nhỏ, người cần đọc từng mẩu |
Ba truyện ngắn Việt Nam trong bảng đều nằm trong những tập truyện của tác giả, không bán lẻ. Mua hay mượn một tập truyện ngắn Thạch Lam hay Nam Cao là có sẵn cả chục cuốn mỏng trong một, đọc xong truyện này mở sang truyện kia.
Một buổi đọc trọn cuốn đầu tiên: làm thế này
Không cần lên kế hoạch cả tháng. Chỉ cần một buổi. Cách nhiều người đã làm được:
- Chọn một cuốn trong bảng, chỉ một. Đừng mua cả tám cùng lúc.
- Chọn một buổi trống thật sự: chiều thứ bảy, tối chủ nhật khi con đã ngủ, hoặc một buổi nghỉ phép. Báo người nhà "tối nay em đọc sách, cả nhà tự lo nhé".
- Để điện thoại ở phòng khác, chế độ im lặng. Không phải vì điện thoại xấu, mà vì một tin nhắn là đủ cắt mạch đọc của người đã lâu không đọc.
- Ngồi chỗ có tựa lưng, đèn sáng vừa phải, một cốc nước hay ấm trà bên cạnh.
- Đọc liền một mạch, không dừng để tra từ hay tìm hiểu tác giả. Chữ nào không hiểu thì bỏ qua.
- Đọc tới trang cuối. Gấp sách lại, ngồi yên một lúc. Không cần viết gì, không cần chụp ảnh.
Đa số người làm theo cách này đọc xong trong buổi đầu tiên. Nếu tới nửa cuốn mà vẫn thấy không vào, đừng cố. Đổi sang cuốn khác trong bảng vào buổi sau. Không phải cuốn nào cũng hợp với mọi người, kể cả những cuốn rất nổi tiếng.
Đọc ở nhà có con nhỏ, có việc liên tục
Phần lớn người lâu không đọc là vì nhà nhiều việc. Vài cách xoay xở thực tế:
- Chọn truyện ngắn thay vì tiểu thuyết. Một truyện Thạch Lam đọc trong lúc con ngủ trưa là xong, không phải nhớ đâu mà tiếp.
- Để sách ở chỗ mình hay ngồi chờ: cạnh sofa, cạnh bàn ăn, trong túi xách. Sách để trên kệ cao thì ít khi được lấy xuống.
- Đọc Chuyện con mèo dạy hải âu bay cùng con lớn tám, chín tuổi, mỗi tối một chương. Vừa là giờ đọc của mình, vừa là giờ đọc của con.
- Mẹ bầu hay người vừa sinh thường mệt và mỏi mắt. Chọn bản chữ to, đọc mỗi lần mười lăm phút, buồn ngủ thì ngủ.
- Không cần đọc sách mới. Lục lại kệ sách ở nhà bố mẹ, nhiều khi còn nguyên một tập truyện ngắn thời mình đi học.
Có những thứ không cần mua để bắt đầu lại: không cần đèn đọc sách đặc biệt, không cần bút dạ quang, không cần sổ ghi chép đẹp. Người lâu không đọc hay sa vào việc chuẩn bị đồ đạc như một cách hoãn việc đọc. Một cuốn sách, một chỗ ngồi, một buổi trống là đủ.
Nếu nhà có sẵn sách cũ, để ý một điều: sách để lâu trong tủ kín, nhất là ở nhà ống mùa nồm, hay có mùi ẩm và vài chấm mốc ở mép. Đem ra phơi chỗ thoáng gió vài giờ, lau mép bằng khăn khô, rồi hẵng đọc. Mùi ẩm làm nhiều người hắt hơi và đặt sách xuống sau vài trang mà không hiểu vì sao.
Câu hỏi tự hỏi khi đọc những cuốn mỏng
Cuốn mỏng đọc nhanh, nên dễ đọc lướt. Một câu hỏi nhỏ giữ bạn ở lại với trang sách lâu hơn. Với Ông già và biển cả: "Ông lão đang chiến đấu với con cá, hay với chính mình?" Với Chuyện con mèo dạy hải âu bay: "Tại sao một chú mèo lại giữ lời hứa với một con chim?" Với Hoàng tử bé: "Bông hồng của mình là ai, là gì?"
Với Lão Hạc, câu hỏi nặng hơn: "Lão Hạc giữ mảnh vườn cho con, mình đang giữ gì cho ai?" Với Hai đứa trẻ: "Chuyến tàu đêm có ý nghĩa gì với Liên, và với mình có chuyến tàu nào như thế không?" Với Chiếc thuyền ngoài xa: "Có lần nào mình chỉ thấy cái đẹp bên ngoài mà không biết chuyện phía sau?"
Không cần trả lời hay. Nhiều khi chỉ cần câu hỏi lởn vởn trong đầu vài ngày. Đó là dấu hiệu cuốn sách đã làm được việc của nó, và là lúc bạn sẵn sàng cho cuốn thứ hai.
Đọc xong cuốn mỏng, cuốn thứ hai nên là gì
Đừng nhảy ngay lên một cuốn dày gấp năm lần. Cuốn thứ hai nên dày hơn một chút, khoảng gấp đôi, và cùng tinh thần với cuốn bạn vừa thích. Thích Ông già và biển cả thì cuốn thứ hai có thể là Giết con chim nhại của Harper Lee, dày hơn nhưng giọng kể dễ theo. Thích Chuyện con mèo dạy hải âu bay thì có thể đọc Không gia đình của Hector Malot, dày, nhưng chia thành những chuyến đi, đọc từng đoạn được.
Thích Hoàng tử bé thì đọc Những ngày thứ ba với thầy Morrie của Mitch Albom, cũng mỏng vừa phải, cũng về những điều quan trọng mà người lớn quên. Thích Nhà giả kim thì nên thử Ông già và biển cả, để thấy một câu chuyện về theo đuổi điều mình muốn mà không cần lời giải thích. Thích truyện ngắn Thạch Lam, Nam Cao thì cứ đọc hết tập truyện ngắn đó, rồi sang tùy bút Hà Nội băm sáu phố phường cũng của Thạch Lam.
Một dấu hiệu tốt: nếu sau cuốn thứ hai bạn tự đi tìm cuốn thứ ba mà không cần ai gợi ý, việc đọc đã quay lại. Lúc đó có thể nghĩ tới những cuốn dày hơn như Trăm năm cô đơn hay Anna Karenina, đọc chậm, không vội.
Câu hỏi thường gặp
Lâu rồi không đọc sách nên bắt đầu bằng cuốn nào?
Bắt đầu bằng một cuốn mỏng có ít nhân vật và cốt truyện rõ, như Ông già và biển cả hay Chuyện con mèo dạy hải âu bay. Đọc trọn trong một buổi để lấy lại cảm giác đọc xong một cuốn. Đừng chọn cuốn kinh điển dày làm cuốn đầu tiên.
Truyện ngắn có phải là lựa chọn tốt để đọc lại không?
Rất tốt, nhất là với người bận rộn hay nhà có con nhỏ. Một truyện ngắn của Thạch Lam hay Nam Cao đọc trong nửa tiếng, không cần nhớ mạch truyện qua nhiều ngày. Một tập truyện ngắn là cả chục lần đọc trọn.
Đọc tới nửa cuốn mà thấy chán thì có nên cố đọc hết không?
Không cần cố. Với người đang bắt đầu lại, ép mình đọc hết một cuốn không hợp dễ làm mất hứng với cả việc đọc. Gấp lại, đổi sang cuốn khác, để cuốn kia dành cho lúc khác.
Nhà giả kim có đáng đọc không hay chỉ là sách nổi tiếng?
Cuốn này mỏng, dễ đọc và có cốt truyện rõ, nên rất hợp làm cuốn bắc cầu cho người quen đọc sách truyền cảm hứng. Có người thấy nó quá đơn giản, có người thấy nó đúng lúc. Đọc thử một buổi là biết mình thuộc nhóm nào.
Có nên đọc lại những truyện đã học ở trường như Lão Hạc không?
Rất nên. Hồi đi học đọc để làm bài, đọc lại khi đã lớn, đã có con, đã thấy cha mẹ già đi, truyện sẽ khác hẳn. Truyện ngắn nên đọc lại trong một lần, không cần phân tích.
Mẹ bầu mỏi mắt thì đọc sách mỏng thế nào cho thoải mái?
Chọn bản in chữ to, đọc mỗi lần mười lăm, hai mươi phút dưới đèn vàng dịu, ngồi có tựa lưng. Truyện có chương ngắn như Totto-chan hay Hoàng tử bé rất hợp. Nếu mắt mờ hay nhức đầu bất thường, nên báo bác sĩ đang theo dõi thai kỳ.