Ngoài sách hướng dẫn chăm sóc thai kỳ và nuôi con (nên hỏi bác sĩ, nữ hộ sinh), người sắp làm cha mẹ rất nên đọc vài cuốn văn chương về trẻ con và về cha mẹ: Totto-chan bên cửa sổ của Kuroyanagi Tetsuko, Giết con chim nhại của Harper Lee, Những tấm lòng cao cả của Edmondo De Amicis, Không gia đình của Hector Malot và Hoàng tử bé của Antoine de Saint-Exupéry. Những cuốn này không dạy cách cho con ăn hay ngủ, nhưng giúp bạn nghĩ về kiểu cha mẹ mình muốn trở thành.
Chín tháng chờ con là một trong số ít khoảng thời gian trong đời mà người ta tự nhiên muốn đọc. Nhưng phần lớn mẹ bầu và người sắp làm bố chỉ đọc sách cẩm nang, đọc tới mức lo thêm. Bài này gợi ý một hướng khác, kèm cách đọc khi mỏi mắt, đọc cùng vợ hay chồng, và cách bắt đầu tủ sách chờ con từ những cuốn mình sẽ đọc lại cho con nhiều năm sau.
Vì sao văn chương lại hợp với lúc chờ con
Sách cẩm nang nói về đứa trẻ trung bình: tuần thứ mấy thai nặng bao nhiêu, tháng thứ mấy con biết lẫy. Những con số ấy cần, nhưng đọc nhiều quá dễ sinh lo, vì con thật không bao giờ trung bình. Văn chương thì kể về những đứa trẻ cụ thể: một cô bé hiếu động bị đuổi khỏi trường, một cậu bé bị bán cho gánh xiếc rong, một cô bé nhìn cha mình đứng một mình giữa thị trấn. Đọc những câu chuyện ấy, người sắp làm cha mẹ tự nhiên nghĩ tới đứa con chưa chào đời của mình như một con người riêng, có cá tính riêng, chứ không như một bảng theo dõi.
Cũng phải nói thật: mang thai là lúc nhiều người dễ xúc động hơn thường ngày. Những cuốn chọn ở đây đều có nỗi buồn, vì không có cuốn sách hay nào về trẻ con mà không có nỗi buồn, nhưng chúng đều ấm, đều có người tốt đứng cạnh đứa trẻ. Đó là tiêu chí chọn: không né tránh khó khăn, nhưng để lại cảm giác tin vào con người.
Một lý do nữa: nhiều người trẻ bây giờ lớn lên trong gia đình mà cha mẹ ít nói chuyện với con. Họ biết mình không muốn làm cha mẹ kiểu đó, nhưng không có hình mẫu khác. Thầy Kobayashi trong Totto-chan, luật sư Atticus trong Giết con chim nhại, người cha của Enrico qua những lá thư trong Những tấm lòng cao cả, đều là những hình mẫu như thế. Họ không hoàn hảo, nhưng họ nghe trẻ con nói.
Cuối cùng, những cuốn này là sách bạn sẽ đọc lại cho con khi con lớn. Mua hay giữ chúng từ bây giờ là bắt đầu tủ sách của con, theo cách không tốn thêm gì.
Năm cuốn và điều mỗi cuốn để lại cho người sắp làm cha mẹ
Totto-chan bên cửa sổ. Hồi ký của Kuroyanagi Tetsuko về những năm cô bé học ở trường Tomoe, sau khi bị trường cũ cho thôi học vì quá hiếu động. Thầy hiệu trưởng Kobayashi ngồi nghe cô bé nói liền mấy tiếng trong ngày đầu gặp. Điều đọng lại: kiên nhẫn nghe một đứa trẻ nói là món quà lớn nhất.
Giết con chim nhại. Cô bé Scout kể về cha mình, luật sư Atticus Finch, người nuôi hai con một mình và nhận bào chữa cho một người da đen bị buộc tội oan. Atticus không hề lớn tiếng, không đánh con, nhưng con học được từ cách ông sống. Rất hợp với người sắp làm bố muốn biết một người cha điềm đạm trông thế nào.
Những tấm lòng cao cả. Nhật ký một năm học của cậu bé Enrico ở Ý, xen những lá thư cha mẹ viết cho cậu khi cậu cư xử chưa đúng. Những lá thư ấy là bài học về cách góp ý cho con bằng chữ, chậm rãi, không mắng.
Không gia đình. Tiểu thuyết Pháp của Hector Malot về Rémi, cậu bé bị bán cho cụ Vitalis, người hát rong dẫn theo đàn chó và chú khỉ. Cuốn dày, nhiều chuyến đi. Người lớn đọc lại sẽ thấy rõ điều mà hồi nhỏ không thấy: một đứa trẻ cần ai đó tin mình hơn là cần đủ đầy vật chất.
Hoàng tử bé. Một phi công rơi máy bay giữa sa mạc và gặp một cậu bé đến từ một tiểu tinh cầu xa. Cuốn mỏng này nói về chuyện người lớn quên mất mình từng là trẻ con. Đọc trước khi có con, và đọc lại khi con lên bảy, bạn sẽ thấy hai cuốn sách khác nhau.
Đọc thế nào khi đang mang thai hoặc đang lo đủ thứ việc
Mẹ bầu hay mỏi mắt, buồn ngủ, khó ngồi lâu. Người sắp làm bố thì bận chuẩn bị đủ thứ. Vài cách làm thực tế:
- Đọc theo đoạn ngắn. Totto-chan và Những tấm lòng cao cả chia thành những mẩu vài trang, đọc lúc nghỉ giữa buổi là vừa.
- Đọc to cho nhau nghe buổi tối. Một người đọc, một người nghe, mỗi tối một chương. Đây cũng là tập dượt cho việc đọc cho con sau này.
- Chọn bản in chữ rõ, giấy không quá trắng chói. Ánh đèn bàn vàng dịu đọc dễ chịu hơn ánh đèn trần.
- Ngồi đọc ở sofa có gối tựa lưng, kê chân lên. Đừng nằm ngửa đọc lâu, vừa mỏi tay vừa khó chịu khi bụng đã lớn.
- Để Không gia đình cho ba tháng giữa, khi sức còn tốt. Cuốn này dày, cần nhiều buổi liên tục.
- Gặp đoạn buồn quá thì gấp sách lại. Không cần đọc trọn trong lúc tâm trạng đang nhạy cảm.
Một điều nên nói rõ: những cuốn này không thay được lời khuyên của bác sĩ, nữ hộ sinh. Nếu bạn thấy lo âu, buồn bã kéo dài trong thai kỳ hay sau sinh, hãy nói với người thân và với bác sĩ đang theo dõi. Sách là bạn đồng hành, không phải liều thuốc.
Bắt đầu tủ sách chờ con từ bây giờ
Không cần một giá sách lớn. Một ngăn trống trên kệ phòng khách là đủ để bắt đầu. Làm theo thứ tự này:
- Dọn một ngăn kệ ở tầm mắt người lớn, xa cửa sổ, không sát tường ngoài. Ngăn này để dành riêng cho sách của con.
- Đặt vào đó những cuốn vợ chồng vừa đọc mà muốn đọc lại cho con: Hoàng tử bé, Totto-chan, Những tấm lòng cao cả. Những cuốn này sẽ đợi tới khi con đủ lớn.
- Hỏi ông bà hai bên: "Hồi nhỏ bố mẹ có giữ cuốn sách nào của tụi con không?" Rất nhiều nhà còn một hai cuốn cũ trong rương. Sách cũ của bố mẹ là món quà quý cho đứa cháu.
- Thêm vài cuốn truyện cổ tích Việt Nam bản có tranh, để đọc khi con ba bốn tuổi. Không cần mua nhiều.
- Ghi tên từng cuốn vào một trang sổ, kèm một dòng ai đưa và vì sao. Sau này con lớn đọc lại trang sổ ấy sẽ thấy cả một câu chuyện gia đình.
- Cất sách cho kỹ: sách để kín trong túi nhựa dễ đọng hơi ẩm. Tốt nhất để đứng trên kệ thoáng, cuối tuần lau bụi.
Những thứ không cần mua lúc này: bộ sách tranh cho trẻ sơ sinh hàng chục cuốn, kệ sách hình con thú, bộ bách khoa thư cho bé. Trước khi con chào đời, điều quan trọng không phải số lượng sách mà là thói quen đọc của chính cha mẹ.
Câu hỏi để vợ chồng hỏi nhau sau mỗi cuốn
Đọc xong Totto-chan, hỏi nhau: "Nếu con mình hiếu động như Totto-chan, mình có đủ kiên nhẫn như thầy Kobayashi không?" Đọc xong Giết con chim nhại: "Có điều gì mình muốn con học từ cách mình sống, chứ không phải từ lời mình nói?" Đọc xong Những tấm lòng cao cả: "Khi con làm sai, mình muốn góp ý với con bằng cách nào?"
Đọc xong Không gia đình: "Hồi nhỏ, ai là người tin mình nhất?" Câu này hay mở ra những câu chuyện vợ chồng chưa từng kể cho nhau. Đọc xong Hoàng tử bé: "Điều gì mình từng thấy quan trọng hồi nhỏ mà giờ đã quên?"
Không cần trả lời hết, không cần thống nhất. Nhiều cặp vợ chồng kể rằng những buổi nói chuyện quanh một cuốn sách trong thời gian chờ con là những buổi họ hiểu nhau nhiều nhất, trước khi cuộc sống bị cuốn vào tã sữa và giấc ngủ chập chờn. Nếu muốn, ghi vài dòng trả lời vào trang trắng cuối sách, ký tên, ghi ngày. Mười năm sau đưa cho con đọc.
Những cuốn để dành cho mấy năm đầu nuôi con
Có một nhóm sách khác nên biết trước, dù chưa cần đọc ngay: những cuốn bạn sẽ cần khi con được hai ba tuổi, lúc cả nhà mệt nhoài và không còn sức tìm sách. Truyện cổ tích Việt Nam như Tấm Cám, Sọ Dừa, Thánh Gióng, Sự tích trầu cau là thứ gần như nhà nào cũng sẽ đọc. Hãy lật thử vài bản khác nhau từ bây giờ, khi còn thời gian, để chọn bản có lời kể mượt và tranh vẽ không quá rối. Bản lời kể cẩu thả, câu cụt, đọc to lên rất khó nghe, mà trẻ con thì đòi nghe một truyện cả chục lần.
Dế Mèn phiêu lưu ký của Tô Hoài là cuốn nên đọc lại trước khi có con, vì rất nhiều người chỉ nhớ đoạn Dế Mèn trêu chị Cốc mà quên cả chuyến phiêu lưu dài phía sau. Đọc lại với con mắt người lớn, bạn sẽ thấy đây là câu chuyện về một cậu thanh niên kiêu ngạo học cách sống với người khác. Khi con bảy tám tuổi, đây sẽ là một trong những cuốn đọc cùng con hợp nhất.
Với người sắp làm bố, một lời khuyên của nhiều ông bố đi trước: hãy chọn sẵn một cuốn để làm "sách của bố", cuốn mà bố sẽ là người đọc cho con mỗi tối cuối tuần. Có thể là Không gia đình, có thể là Dế Mèn. Trẻ con nhớ rất lâu giọng đọc của bố gắn với một cuốn sách cụ thể, và việc có sẵn một cuốn giúp người bố bận rộn không phải nghĩ mỗi lần con đòi nghe truyện.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ bầu đọc tiểu thuyết có được không hay chỉ nên đọc sách thai giáo?
Đọc tiểu thuyết là việc bình thường và dễ chịu, miễn là bạn thấy thoải mái. Chọn những cuốn nhẹ nhàng như Totto-chan hay Hoàng tử bé, tránh truyện quá u ám nếu tâm trạng đang nhạy cảm. Những câu hỏi về sức khỏe thai kỳ thì hỏi bác sĩ đang theo dõi.
Người sắp làm bố nên đọc cuốn nào trước?
Giết con chim nhại là lựa chọn rất hợp, vì người kể là con gái nhìn về người cha của mình. Atticus Finch là hình mẫu một người cha điềm tĩnh, công bằng, không cần lớn tiếng. Cuốn này dày vừa phải, đọc trong vài tuần.
Có nên mua sẵn nhiều sách cho con từ khi còn trong bụng mẹ không?
Không cần mua nhiều. Một ngăn kệ với vài cuốn cha mẹ đã đọc và muốn đọc lại cho con, thêm vài cuốn cổ tích có tranh, là đủ. Sách mua quá sớm dễ ố vàng hoặc không hợp khi con tới tuổi đọc.
Đọc sách thành tiếng cho thai nhi có tác dụng gì không?
Bài này không bàn chuyện tác dụng lên thai nhi, điều đó nên hỏi bác sĩ. Điều chắc chắn là đọc to cho nhau nghe giúp vợ chồng có thời gian chung và quen giọng đọc thành tiếng. Đó là kỹ năng sẽ dùng mỗi tối khi con đã chào đời.
Không gia đình có quá buồn để đọc khi đang mang thai không?
Truyện có những đoạn buồn và mất mát, nhưng cũng đầy tình người, đầy những người tốt Rémi gặp trên đường. Nếu bạn đang nhạy cảm, đọc chậm, gặp đoạn nặng thì gấp lại. Nhiều người thích để cuốn này cho ba tháng giữa thai kỳ.
Sách cũ của ông bà có nên giữ lại cho cháu không?
Nên giữ, kể cả khi sách đã ố vàng hay sờn gáy. Lau bụi, để sách đứng trên kệ thoáng, xa tường ngoài. Nếu gáy bung thì đừng dán băng keo trong mà nhờ người làm nghề đóng sách sửa lại.