SachQuy.comSách Quý
Kinh điển thế giới nên đọc một lần

Chiến tranh và hòa bình có nên đọc: cách đi hết bộ sử thi của Tolstoy không bỏ ngang

Chiến tranh và hòa bình đáng đọc vì điều gì, đọc lúc nào trong đời, nhớ tên nhân vật Nga ra sao, chia nhịp đọc thế nào để không bỏ dở giữa chừng.

Armchair by a rainy window, a middle-aged Vietnamese man in a rust orange sweater holds a thick book with a plain blank cover, seen from behind, grey afternoon light

Chiến tranh và hòa bình đáng đọc một lần trong đời nếu bạn muốn biết một cuốn tiểu thuyết có thể chứa được bao nhiêu kiếp người: ba bốn gia đình quý tộc Nga, những trận đánh với quân Napoléon, những buổi dạ hội, những lần yêu sai và những đêm trằn trọc tự hỏi sống để làm gì. Sách dày, nhân vật đông, tên Nga dài, nhưng không khó hiểu. Cái khó là sức bền, và sức bền thì chia nhịp được.

Bài này dành cho người đã đứng trước bộ sách vài lần rồi đặt xuống. Phần dưới nói cuốn sách kể gì (không lộ kết), vì sao nó khác mọi tiểu thuyết lịch sử bạn từng đọc, nên đọc vào quãng nào của đời, cách giữ tên nhân vật trong đầu, cách đi qua những chương bàn về lịch sử, và đọc xong thì nên cầm cuốn gì tiếp.

Cuốn sách kể chuyện gì, nói gọn không lộ kết

Lev Tolstoy đặt câu chuyện vào những năm nước Nga đánh nhau với quân đội của Napoléon. Truyện xoay quanh mấy gia đình quý tộc: nhà Rostov đông con, ồn ào, ấm áp mà tiền nong lụn bại dần; nhà Bolkonsky nghiêm khắc, có ông hoàng già khó tính sống ở điền trang; và Pierre Bezukhov, chàng con rơi vụng về bỗng thừa kế một gia tài khổng lồ, từ đó bị cả xã hội thượng lưu vây lấy. Nhà Kuragin thì đứng ở phía mưu toan, đẹp mã và lạnh.

Ba nhân vật kéo người đọc đi suốt cuốn sách là Natasha Rostova, cô gái nhỏ tràn sức sống của nhà Rostov; công tước Andrei Bolkonsky, người đàn ông chán đời sống phòng khách và đi tìm ý nghĩa ở chiến trường; và Pierre, người cứ loay hoay hết hội kín này tới lý tưởng khác. Xen giữa đời riêng của họ là những trang chiến trận lớn, có cả tướng Kutuzov và chính Napoléon bước ra làm nhân vật.

Người ta hay nghĩ đây là sách chiến tranh. Thật ra phần "hòa bình" chiếm rất nhiều: chuyện mai mối, chuyện nợ nần, chuyện một buổi đi săn, một đêm trăng ở điền trang. Chính sự xen kẽ đó làm cuốn sách giống đời thật, nơi tin chiến sự đến giữa lúc người ta đang lo một đám cưới.

Vì sao đáng đọc, dù đã xem phim hay đọc tóm tắt

Nhân vật thay đổi thật sự theo năm tháng. Natasha ở chương đầu và Natasha ở cuối sách gần như hai con người, nhưng từng bước chuyển đều có lý do. Ít cuốn tiểu thuyết cho bạn theo một người lâu như vậy, đủ để thấy họ ngốc, sai, hối hận rồi lớn lên. Phim chỉ giữ được cốt truyện, không giữ được những bước chuyển chậm ấy.

Chiến tranh được nhìn từ tầm mắt người lính. Tolstoy từng là sĩ quan, nên trận đánh trong sách không phải bản đồ mũi tên mà là khói, tiếng ồn, sự hỗn loạn, người lính không biết mình đang thắng hay thua. Đọc xong bạn sẽ nhìn mọi bộ phim chiến tranh khác bằng con mắt khác.

Những câu hỏi lớn được đặt vào người cụ thể. Sống để làm gì, hạnh phúc nằm ở đâu, một con người có làm thay đổi lịch sử được không. Sách không giảng, mà để Pierre và Andrei vấp vào những câu hỏi đó trong những lúc rất đời: bị thương nằm trên bãi cỏ, bị bắt làm tù binh, ngồi trên chuyến phà nói chuyện với bạn.

Văn không làm dáng. Câu chữ của Tolstoy, qua bản dịch, thường thẳng và rõ. Ông tả một cái nhìn, một cử chỉ tay, rồi bạn tự hiểu nhân vật đang nghĩ gì. Nhiều người đọc ngạc nhiên vì sách dễ đọc hơn họ tưởng, chỉ dài.

Đọc vào quãng nào của đời thì hợp

Không có tuổi bắt buộc, nhưng có vài quãng mà cuốn sách ăn vào người hơn. Quãng hai mươi lăm tới ba mươi lăm, khi bạn bắt đầu tự hỏi mình đang đi đúng đường hay không, Pierre và Andrei sẽ như hai người bạn cùng lạc đường. Quãng sau bốn mươi, đọc lại, bạn sẽ thấy mình đứng về phía những nhân vật cha mẹ: ông bá tước Rostov tiêu tiền không tính, ông hoàng già Bolkonsky thương con mà không biết nói.

Học sinh cấp ba đọc được nếu thích, nhưng thường chỉ thấy phần tình cảm và phần trận mạc, bỏ qua những trang suy nghĩ. Điều đó không sao: lần đầu đọc vì truyện, lần hai đọc vì người. Người đang rất bận, mỗi ngày chỉ có mười phút trên xe buýt, thì nên để dành cuốn này cho một mùa nhàn hơn, vì đọc ngắt quãng quá thưa sẽ quên ai là ai.

Ai chưa nên đọc: người chưa từng đọc trọn một tiểu thuyết dày nào. Hãy tập sức bằng một cuốn mỏng hơn của chính Tolstoy, như truyện vừa về cái chết của Ivan Ilyich, để quen giọng văn và cách gọi tên kiểu Nga trước.

Giữ tên nhân vật Nga trong đầu: bảng kẹp sách

Người mê tiểu thuyết Nga lâu năm đều có một mẩu giấy kẹp trong sách. Lý do là một người có thể được gọi bằng ba bốn cách: tên thật, tên kèm tên cha, tên gọi thân mật, tước hiệu. Làm bảng như sau:

  • Viết mỗi gia đình một cột: Rostov, Bolkonsky, Bezukhov, Kuragin. Dưới mỗi cột ghi tên từng người kèm một chữ nhận dạng ngắn, ví dụ "Natasha, con gái út, hay hát".
  • Ghi thêm tên gọi khác ngay cạnh: Natasha cũng là Natalya, Pierre cũng là Pyotr Kirillovich. Khi gặp cái tên lạ, tra bảng trước khi đọc tiếp.
  • Đánh dấu người chỉ xuất hiện một lần bằng bút chì mờ, người quay lại nhiều lần bằng bút đậm. Sau năm chục trang bạn sẽ biết ai đáng nhớ.
  • Nhiều bản dịch có sẵn danh sách nhân vật ở đầu sách. Chép nó ra giấy riêng vẫn tốt hơn lật về đầu, vì lật nhiều làm gáy sách mau gãy.
  • Không cần nhớ hết các vị tướng. Ngoài Kutuzov và Napoléon, phần lớn tên tướng tá chỉ cần biết là phe nào.

Bảng này dùng được cho mọi tiểu thuyết Nga khác sau này. Nhiều người giữ lại mẩu giấy cũ, kẹp vào cuốn tiếp theo và chỉ cần thêm cột mới.

Chia nhịp đọc để không bỏ ngang

Bộ sách thường được in thành nhiều tập. Đừng nghĩ tới tổng số trang, hãy nghĩ theo từng phần nhỏ mà tác giả đã chia sẵn:

  1. Đọc chậm phần mở đầu. Buổi dạ hội ở nhà bà Anna Pavlovna giới thiệu một loạt nhân vật cùng lúc, đây là chỗ nhiều người bỏ cuộc nhất. Đọc chậm, ghi bảng tên, chấp nhận chưa hiểu hết.
  2. Đặt nhịp theo chương, không theo trang. Chương của Tolstoy thường ngắn, đọc hai ba chương mỗi tối là đủ để không quên mạch.
  3. Chọn một chỗ đọc cố định cho cuốn này: một cái ghế, một giờ trong ngày. Sách dày đọc ở nhiều chỗ dễ bị bỏ lại ở chỗ nào đó.
  4. Khi tới các trang chiến trận dài, nếu thấy mỏi, đọc lướt phần tả đội hình nhưng đọc kỹ phần nhân vật mình theo dõi đang làm gì.
  5. Sau mỗi tập, nghỉ vài ngày đọc thứ khác nhẹ hơn rồi quay lại. Nghỉ quá hai tuần thì đọc lại vài trang cuối tập trước để nối mạch.
  6. Phần kết có một đoạn dài bàn về lịch sử. Đọc nó sau cùng, khi đã thoải mái; nếu đọc không vào, gấp lại cũng không mất gì của câu chuyện.

Nhịp này đi được hết bộ sách trong khoảng một mùa mà không phải ép mình. Nhiều người đọc xong mới nhận ra phần khó nhất là năm mươi trang đầu.

Những chương bàn về lịch sử: đọc, lướt hay bỏ

Trước hết cần biết chúng nằm ở đâu: rải rác ở đầu một số phần, dày hơn ở các phần về năm Pháp tiến vào Nga, và tập trung nhất ở phần cuối sách. Khi một chương mở đầu bằng những câu chung chung về các dân tộc, về nguyên nhân của sự kiện, bạn biết mình đang bước vào một đoạn như vậy.

Xen trong truyện có những đoạn Tolstoy đứng hẳn ra ngoài để tranh luận: lịch sử do ai làm nên, một vị tướng thật sự điều khiển được bao nhiêu phần một trận đánh, vì sao các nhà sử học hay nói sai. Với người đọc lần đầu, những đoạn này như một khúc cua gắt giữa đường.

Cách mềm nhất là đọc câu đầu và câu cuối mỗi đoạn để biết ông đang lập luận gì, rồi đi tiếp. Lần đọc thứ hai bạn sẽ thấy chúng có lý do: Tolstoy muốn nói rằng những người như Natasha hay Pierre, với những lựa chọn nhỏ hằng ngày, cũng là lịch sử, không kém gì Napoléon. Hiểu điều đó rồi, các trang suy luận bớt khô.

Một điều nhỏ người đọc bản dịch hay gặp: trong nguyên tác, giới quý tộc Nga thường nói tiếng Pháp với nhau, nên nhiều bản dịch có chú thích dày ở chân trang. Không cần đọc hết chú thích; chỉ dừng lại khi một câu không hiểu được nếu thiếu nó.

Đọc xong thì đọc tiếp gì, và câu hỏi tự hỏi khi đọc

Ai đã đi hết bộ này thường muốn đi tiếp. Vài hướng hợp lý:

  • Anna Karenina, cũng của Tolstoy: gọn hơn, tập trung vào gia đình và hôn nhân, tiết tấu nhanh hơn.
  • Tội ác và hình phạt của Dostoevsky: một bút pháp Nga khác hẳn, đi sâu vào đầu một con người thay vì trải rộng ra cả xã hội.
  • Sông Đông êm đềm của Sholokhov: một sử thi Nga khác về chiến tranh và làng Cô-dắc, hợp nếu bạn thích phần trận mạc.
  • Câu hỏi mang theo khi đọc: nhân vật nào mình thấy giống mình nhất ở chương đầu, và tới cuối sách còn giống không?
  • Câu hỏi thứ hai: lúc nào Pierre hạnh phúc nhất, và lúc đó anh đang có gì trong tay?
  • Câu hỏi thứ ba: có trang nào mình muốn đánh dấu để đọc lại khi ba mươi, bốn mươi tuổi?

Những câu hỏi này không có đáp án đúng. Ghi vội vài dòng trả lời vào mẩu giấy kẹp tên nhân vật, mười năm sau mở ra đọc lại sẽ thấy chính mình đã đổi thế nào.

Câu hỏi thường gặp

Chiến tranh và hòa bình có khó đọc không?

Câu chữ không khó, cái khó là độ dài và số nhân vật. Nếu bạn làm một bảng tên nhân vật theo gia đình và đọc theo chương, phần lớn người đọc đi qua được năm mươi trang đầu là sẽ đi tiếp được.

Nên đọc Chiến tranh và hòa bình hay Anna Karenina trước?

Người chưa quen tiểu thuyết Nga nên đọc Anna Karenina trước vì gọn và tập trung hơn. Ai thích sử thi, thích lịch sử và đã quen sách dày thì vào thẳng Chiến tranh và hòa bình cũng được.

Có nên bỏ qua các chương bàn về lịch sử không?

Lần đầu đọc, bạn có thể đọc lướt câu đầu và câu cuối của mỗi đoạn rồi đi tiếp mà không mất mạch truyện. Lần đọc lại nên đọc kỹ, vì chúng giải thích cách Tolstoy nhìn con người và lịch sử.

Đọc Chiến tranh và hòa bình mất bao lâu?

Tùy nhịp mỗi người, nhưng đọc hai ba chương mỗi tối thì thường mất một mùa. Quan trọng là đều đặn; nghỉ quá lâu giữa các tập sẽ phải đọc lại để nhớ ai là ai.

Đã xem phim rồi có cần đọc sách nữa không?

Phim giữ cốt truyện nhưng bỏ gần hết những bước chuyển chậm trong suy nghĩ nhân vật, vốn là phần giá trị nhất của sách. Xem phim trước còn giúp bạn hình dung mặt nhân vật, nên không phải trở ngại.

Học sinh cấp ba có nên đọc cuốn này không?

Đọc được nếu em thích và có thời gian, dù lần đầu thường chỉ thấy phần tình cảm và trận mạc. Lần đọc lại khi lớn hơn sẽ là một cuốn sách khác, nên không cần ép mình hiểu hết ngay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138