SachQuy.comSách Quý
Kinh điển thế giới nên đọc một lần

Tội ác và hình phạt: đọc Dostoevsky lần đầu thế nào cho khỏi ngợp

Tội ác và hình phạt kể gì, vì sao là cửa vào Dostoevsky dễ nhất, đọc những đoạn độc thoại dài ra sao, ai nên đợi thêm và đọc xong nên cầm cuốn nào tiếp.

Cafe corner with old wooden chairs, a young Vietnamese woman in a denim blue shirt reads a book with plain blank pages, over-the-shoulder view, warm lamp light at dusk

Tội ác và hình phạt là cửa vào Dostoevsky dễ nhất: truyện có một trục rõ ràng, một chàng sinh viên nghèo phạm tội giết người ngay ở phần đầu, và phần còn lại là cuộc giằng co trong đầu anh ta giữa lý lẽ và lương tâm. Nó đọc cuốn hút như truyện trinh thám, chỉ khác là người đọc biết thủ phạm từ đầu, thứ phải đoán là con người ấy sẽ chịu nổi chính mình tới đâu.

Nhiều người ngợp vì những đoạn độc thoại dài, những cảnh đông người ai cũng nói như đang phát sốt. Phần dưới giúp bạn biết trước những chỗ đó, chia nhịp đọc, hiểu vì sao cuốn sách vẫn được đọc lại ở mọi nơi, và nên đi tiếp đường nào trong văn Dostoevsky.

Câu chuyện, gọn trong một trang

Raskolnikov là một cựu sinh viên luật sống trong căn phòng chật như cái tủ ở Saint Petersburg, nợ tiền nhà, đói, và ôm một lý thuyết: có những con người "phi thường" được phép bước qua luật lệ nếu điều đó phục vụ một mục đích lớn. Anh đem lý thuyết ấy ra thử bằng cách giết một bà già cầm đồ keo kiệt. Mọi chuyện không diễn ra như anh tính.

Từ đó, cuốn sách theo anh qua những ngày sốt mê man, đi lang thang khắp những con phố nóng nực, gặp gia đình ông Marmeladov nghiện rượu và cô con gái Sonya phải bán thân nuôi các em, đối đầu với Porfiry Petrovich, viên dự thẩm hiểu tâm lý người ta hơn bất kỳ bằng chứng nào. Bên cạnh còn có Razumikhin, người bạn tốt bụng ồn ào, và mẹ cùng em gái Dunya từ tỉnh lên.

Cái tên Raskolnikov cũng đáng để ý: người đọc tiếng Nga nghe trong đó gốc chữ chỉ sự chia tách, nứt đôi. Không cần biết tiếng Nga để cảm được điều đó, vì suốt cuốn sách anh như hai con người trong một thân xác: một người lạnh lùng tính toán, một người bất chợt đem hết tiền trong túi cho gia đình nghèo vừa gặp. Theo dõi hai nửa ấy giằng co là cách đọc tự nhiên nhất, và cũng là cách để không lạc giữa những chương dài. Mỗi khi thấy anh làm một việc tốt bất ngờ, hãy đánh dấu lại; tới cuối sách, xếp những dấu ấy cạnh nhau, bạn sẽ thấy nửa tốt kia chưa bao giờ biến mất.

Không có gì ở đây là bí mật lớn về cốt truyện: tội ác xảy ra rất sớm. Điều hấp dẫn là từng lần Raskolnikov suýt tự khai, từng lần anh tự cãi lại mình, và cuộc đấu trí với Porfiry mà cả hai đều biết đối phương đang chơi trò gì.

Saint Petersburg trong sách: thành phố cũng là một nhân vật

Người đọc lần đầu hay lướt qua những đoạn tả phố xá, nhưng ở cuốn này thành phố gần như là nhân vật thứ ba sau Raskolnikov và Sonya. Truyện diễn ra trong những ngày hè oi bức, bụi vôi vữa từ các công trình, mùi quán rượu, những cây cầu bắc qua kênh, những khu nhà trọ cầu thang tối om. Dostoevsky tả cái nóng ngột ngạt đó để bạn thấy đầu óc nhân vật bị nén lại đến mức nào.

Một mẹo nhỏ: mỗi khi Raskolnikov đi bộ, để ý anh đi qua chỗ đông hay chỗ vắng, qua cầu hay vào hẻm. Những lần anh đứng trên cầu nhìn xuống nước thường là lúc anh sắp có một quyết định lớn. Người đọc lâu năm hay đánh dấu những cảnh đi bộ này bằng một mẩu giấy nhỏ, đọc lại thấy chúng như những nhịp thở của cả cuốn sách.

Ai từng sống ở một căn phòng trọ nhỏ ở thành phố lớn, mùa nóng, tiền nhà chưa trả, sẽ hiểu ngay cái cảm giác ấy mà không cần chú thích. Đó cũng là lý do cuốn sách đọc vẫn thấy gần, dù bối cảnh là nước Nga thế kỷ trước nữa: căn phòng chật và đồng tiền thiếu thì ở đâu cũng giống nhau.

Vì sao cuốn này vẫn được đọc mãi

Nó cho bạn ở trong đầu một người đang tự lừa mình. Dostoevsky không đứng ngoài phán xét. Ông để bạn nghe hết những lý lẽ của Raskolnikov, nhiều lý lẽ nghe khá thuyết phục, rồi để chính đời sống lật ngược chúng. Đọc xong, bạn sẽ dè chừng hơn với những lần mình tự thuyết phục rằng một việc sai là đúng.

Người nghèo trong sách là người thật. Căn phòng của nhà Marmeladov, những đứa trẻ, người mẹ ho lao, quán rượu ngột ngạt: Saint Petersburg ở đây không có cung điện mà toàn cầu thang tối và tiền thuê nhà. Nhiều người đọc nói họ nhớ cảnh ông Marmeladov kể lể trong quán rượu lâu hơn cả cảnh giết người.

Cuộc đấu trí đọc cuốn như truyện hình sự. Ba lần gặp gỡ giữa Raskolnikov và Porfiry là những trang căng nhất cuốn sách, và nhiều truyện phim hình sự về sau đã học cách xây dựng nhân vật thám tử kiên nhẫn từ đây.

Sonya là một kiểu nhân vật hiếm. Cô yếu đuối về mọi mặt xã hội nhưng là người duy nhất Raskolnikov không cãi lại được. Nhân vật này cho thấy sức mạnh của lòng tốt lặng lẽ mà không hề sến.

Ai nên đọc lúc này, ai nên đợi

Một cách thử nhanh xem mình đã sẵn sàng chưa: đọc liền phần đầu trong một buổi tối yên tĩnh. Nếu tới cuối phần đầu bạn thấy tim đập nhanh, muốn biết Raskolnikov sẽ làm gì tiếp, thì đây là lúc của bạn. Nếu thấy ngột ngạt tới mức khó chịu, mệt chứ không tò mò, hãy gấp sách lại không chút áy náy, kẹp mẩu giấy ở đó, và quay lại sau vài tháng. Cuốn sách không đi đâu cả, và lần quay lại thường dễ hơn nhiều

Hợp nhất là người từ mười tám tới ba mươi, cái tuổi hay tin vào một ý tưởng lớn và thích cãi lý. Raskolnikov là chàng trai đúng tuổi ấy, và độc giả trẻ thường thấy mình trong những cơn tự đại rồi tự khinh của anh. Người lớn tuổi hơn đọc lại sẽ để ý hơn tới bà mẹ, tới Sonya, tới những người phải trả giá cho ý tưởng của người khác.

Ai nên đợi: người đang trong giai đoạn tinh thần nặng nề, mất ngủ, buồn kéo dài. Cuốn sách ngột ngạt, nhiều cảnh nghèo khổ và bệnh tật, và nhân vật chính ở trong trạng thái sốt mê suốt nhiều chương. Đọc lúc mình đang không vững dễ bị kéo xuống theo. Hãy chọn một cuốn sáng hơn trước, quay lại khi lòng nhẹ hơn.

Học sinh dưới mười lăm tuổi thường thấy cảnh giết người và những đoạn bàn đạo đức vừa đáng sợ vừa dài. Cha mẹ muốn con làm quen văn Nga thì bắt đầu bằng truyện ngắn của Chekhov hay Pushkin sẽ nhẹ hơn.

Những chỗ dễ ngợp và cách đi qua

Ai đọc Dostoevsky lần đầu đều vấp vào vài chỗ giống nhau. Biết trước thì đỡ:

Chỗ dễ ngợpVì saoCách đi qua
Những đoạn độc thoại dài cả trangNhân vật nói liền một hơi, tự ngắt lời mình, nhảy ý liên tụcĐọc thành tiếng nhỏ vài câu đầu để bắt nhịp giọng; nhớ rằng sự rối là cố ý, nó cho thấy người nói đang hoảng
Cảnh đông người ai cũng la hétĐám tang, bữa ăn, cuộc cãi vã có cả chục người cùng nóiChỉ theo dõi hai ba nhân vật chính trong cảnh, những người còn lại để làm nền
Tên gọi đổi liên tụcRodion, Rodya, Raskolnikov là một người; Dunya cũng là Avdotya RomanovnaLàm bảng tên kẹp sách, mỗi người một dòng kèm các tên khác
Nhân vật Svidrigailov xuất hiện muộn và khó hiểuÔng ta là tấm gương méo của Raskolnikov, không phải nhân vật phụKhi ông ta xuất hiện, đọc chậm lại; hỏi mình hai người này giống và khác nhau ở đâu
Các chương sốt mêRanh giới giữa mơ và thật bị xoáĐừng cố phân xử đâu là mơ; những chương này cho bạn cảm giác của nhân vật, không phải thông tin

Một mẹo người đọc lâu năm hay dùng: đọc mỗi lần trọn một chương, không dừng giữa chương. Chương của Dostoevsky thường kết ở một nhịp căng, dừng giữa chừng dễ mất cảm giác.

Nhịp đọc gợi ý cho người mới

Cuốn sách được chia thành sáu phần và một phần kết. Thay vì đếm trang, đi theo nhịp sau:

  1. Phần đầu đọc liền trong hai ba buổi. Đây là phần dẫn tới tội ác, căng và cuốn; đọc rời rạc sẽ mất cái nhịp thở dồn của nó.
  2. Phần giữa đọc chậm hơn, mỗi tối một hai chương. Đây là chỗ có nhiều nhân vật mới bước vào, cần thời gian để họ đứng vững trong đầu bạn.
  3. Mỗi lần Raskolnikov gặp Porfiry, đọc liền cả cảnh, nếu cần thì để dành vào buổi bạn có nhiều thời gian nhất trong tuần.
  4. Trước khi vào phần kết, nghỉ một hai ngày. Phần kết có nhịp khác hẳn, chậm và lặng, đọc nối liền ngay sau các chương căng thẳng dễ thấy hụt hẫng.
  5. Đọc xong, mở lại phần đầu và đọc lại cảnh Raskolnikov ở quán rượu với Marmeladov. Lần hai bạn sẽ thấy cảnh ấy đã gieo sẵn mọi thứ.

Đừng tra tóm tắt trên mạng giữa chừng. Ở cuốn này, cái thú nằm ở việc tự đoán xem nhân vật chịu được tới đâu, biết trước là mất nửa cuốn sách.

Đọc tiếp gì sau Tội ác và hình phạt

Nếu bạn đã thích giọng Dostoevsky, có vài con đường:

  • Anh em nhà Karamazov: cuốn lớn nhất của ông, ba anh em và một người cha, một vụ án mạng và những cuộc tranh luận về đức tin, tự do, trách nhiệm. Dài và khó hơn, nên để sau cùng.
  • Thằng ngốc (có bản dịch tên Gã khờ): hoàng thân Myshkin, một người tốt tuyệt đối bước vào xã hội Saint Petersburg. Buồn và đẹp theo kiểu riêng.
  • Những đêm trắng: truyện vừa ngắn, nhẹ, dễ thương, hợp để nghỉ ngơi giữa hai cuốn dày.
  • Muốn so sánh hai bút pháp Nga lớn, đọc thêm Anna Karenina của Tolstoy: cũng nói về một người bước qua giới hạn của xã hội, nhưng nhìn từ một góc rất khác.
  • Câu hỏi tự hỏi sau khi đọc: lý thuyết của Raskolnikov sai ở chỗ nào, và mình đã bao giờ có một lý lẽ tương tự cho việc nhỏ hơn chưa?

Đọc Dostoevsky theo thứ tự từ cuốn có trục rõ tới cuốn nhiều tiếng nói giúp bạn quen dần với kiểu nhân vật hay tranh luận trong đầu của ông.

Câu hỏi thường gặp

Tội ác và hình phạt có phải truyện trinh thám không?

Không hẳn, vì người đọc biết thủ phạm ngay từ phần đầu. Nhưng cuộc đấu trí giữa Raskolnikov và viên dự thẩm Porfiry được viết căng như truyện hình sự, nên ai thích thể loại này vẫn thấy cuốn hút.

Nên đọc Dostoevsky cuốn nào trước?

Phần lớn người đọc lâu năm khuyên bắt đầu bằng Tội ác và hình phạt vì trục truyện rõ, ít nhân vật hơn các cuốn sau. Anh em nhà Karamazov nên để sau, khi đã quen giọng văn và các cuộc tranh luận dài.

Đọc Tội ác và hình phạt có nặng nề không?

Có, cuốn sách nhiều cảnh nghèo khổ, bệnh tật và tâm trạng ngột ngạt. Nếu bạn đang buồn kéo dài hay mất ngủ, nên đọc một cuốn sáng sủa hơn trước và quay lại khi tinh thần vững hơn.

Vì sao nhân vật trong sách Dostoevsky nói dài như vậy?

Những đoạn độc thoại dài là cách ông cho người đọc thấy đầu óc nhân vật đang rối, đang tự cãi với mình. Đọc thành tiếng nhỏ vài câu đầu giúp bắt được nhịp giọng và thấy đoạn văn bớt nặng.

Học sinh có nên đọc cuốn này không?

Học sinh cuối cấp ba đọc được và thường rất thích nhân vật chính. Em nhỏ hơn nên bắt đầu bằng truyện ngắn Nga nhẹ hơn, vì cảnh án mạng và những đoạn bàn đạo đức dài dễ làm các em bỏ dở.

Đọc xong có nên xem phim chuyển thể không?

Xem được, nhưng phim thường giữ phần án mạng và đấu trí, bỏ gần hết những cuộc tự vấn trong đầu nhân vật. Nên xem sau khi đọc để so sánh, không nên xem thay cho sách.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138